توسط : مناقشه آمریکا و چین بر سر کانال پاناما بالا گرفت
گروه بینالملل: درحالی که جنگ ایران تردد کشتیها از تنگه هرمز، یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان را مختل کرده، کانال پاناما در فاصلهای هزاران کیلومتری به گلوگاه تازهای برای رقابت ژئوپلیتیکی بین ایالات متحده و چین تبدیل شده است. افزایش اهمیت این آبراه و حضور شرکتهای مرتبط با چین در بنادر اطراف آن، نگرانی واشنگتن را برانگیخته و همزمان پکن را به متهم کردن آمریکا به تلاش برای گسترش نفوذ و کنترل بر کانال واداشته است. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بارها گفته است، چین در پاناما نفوذی بیش از حد پیدا کرده و احتمال بازپسگیری اداره کانال از طرف آمریکا را مطرح کرده است؛ پیشنهادی که پاناما آن را رد میکند. در همین حال خوسه رائول مولینو، رئیسجمهور پاناما، بر حاکمیت کشورش بر کانال تاکید کرده و بیطرفی آن را «تنها و بهترین دفاع» در برابر تهدیدهای خاص و جهانی خوانده است.
دولت ترامپ همچنین پکن را متهم کرده است که با افزایش بازرسی کشتیهای دارای پرچم پاناما در بنادر چین، دست به تلافی زده است. اما پکن میگوید به حاکمیت پاناما و وضعیت بیطرف کانال احترام میگذارد.
اختلاف آمریکا و چین بر سر کانال پاناما به پیش از بحران اخیر خاورمیانه بازمیگردد. نگرانیها درباره سرمایهگذاری چین، زیرساختهای راهبردی و نفوذ منطقهای آن نه فقط در پاناما بلکه در سراسر آمریکای لاتین، سالهاست در حال افزایش است.
براساس دادههای شورای بینالمللی کشتیرانی بالتیک، تعداد کشتیهای عبوری تا پایان ماه مه نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۸ درصد افزایش یافته و به میانگین روزانه ۳۸ کشتی رسیده است. در پنج هفته پس از آغاز جنگ علیه ایران نیز این رقم ۱۶ درصد بیشتر از دوره مشابه سال قبل بوده است. اختلال در تنگه هرمز که حدود یکپنجم نفت معامله شده جهان از آن عبور میکند، موجب شده خریداران آسیایی بیش از گذشته به نفت خام و سوختهای پالایش شده صادرکنندگان سواحل خلیج آمریکا روی بیاورند. بخشی از این محمولهها از کانال پاناما عبور میکنند و همین امر تقاضا برای ظرفیت کانال را افزایش داده است.
افزایش تردد، زمان انتظار و رقابت برای رزرو عبور را بالا برده و هزینه عبور در اولویت را بهطور بیسابقهای افزایش داده است؛ بهگونهای که برخی شرکتهای کشتیرانی، میلیونها دلار برای عبور سریعتر پرداخت کردهاند. با این حال، کانال پاناما از نظر حجم کالا با هرمز قابل مقایسه نیست و حدود ۵ درصد تجارت دریایی جهان از آن عبور میکند اما نزدیک به ۴۰ درصد تردد کانتینری آمریکا به این مسیر وابسته است. از همین رو تحلیلگران آن را برای زنجیره تأمین اقتصاد آمریکا حیاتی میدانند.
از نظر تاریخی، آمریکا که کانال را در اوایل قرن بیستم ساخته بود تا زمان اجرای پیمانهای توریخوس–کارتر کنترل آن را در اختیار داشت. روند واگذاری به پاناما در ۳۱ دسامبر ۱۹۹۹ تکمیل شد و اکنون سازمان کانال پاناما، آن را براساس چارچوبی اداره میکند که بیطرفی و دسترسی کشتیرانی بینالمللی را تضمین میکند.
با این حال محور اصلی مناقشه کنونی مالکیت کانال نیست بلکه نفوذ چین در اطراف آن است. شرکت هنگکنگی سیکی هاچیسون از طریق شرکت تابعه خود، بنادر بالبوا و کریستوبال را در دو ورودی کانال اداره میکرد، هرچند این شرکت مستقیماً در اداره خود کانال نقشی ندارد. آمریکا حضور اقتصادی و زیرساختی مرتبط با چین را یک جای پای راهبردی در نزدیکی آبراهی میداند که زمانی تحت کنترل واشنگتن بود. در مقابل، چین این ادعاها را بیاساس و سیاسی میخواند.
این تحولات نشان میدهد، جنگ ایران و اختلال در هرمز، رقابت آمریکا و چین بر سر کانال پاناما را تشدید کرده است. تحلیلگران این وضعیت را نمونهای از «سرریز ژئوپلیتیکی» میدانند؛ یعنی بحرانی در یک منطقه که رقابت قدرتهای بزرگ را در منطقهای دیگر افزایش میدهد. از این منظر، هرمز، دریای سرخ و پاناما نشان میدهند که آبراههای راهبردی بیش از گذشته به صحنه رقابت قدرتهای جهانی تبدیل شدهاند.
