توسط : عقبنشینی دوباره ترامپ از تهدید ایران
درحالی که طی روزهای اخیر، فضای سنگین رسانهای و عملیات روانی گستردهای در رسانههای غربی درباره اقدام قریبالوقوع آمریکا برای حمله به ایران شکل گرفته بود، دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی تروثسوشال از توقف برنامه حمله گسترده به ایران خبر داد؛ تصمیمی که معادلات ایجاد شده در روزهای گذشته را تغییر داد و پرسشهای تازهای درباره دلایل این عقبنشینی، نقش بازیگران منطقهای و میزان آمادگی واشنگتن برای ورود به یک جنگ جدید ایجاد کرد. ترامپ در پیام خود مدعی شد که ایالات متحده «کاملاً مسلح و آماده اقدام علیه جمهوری اسلامی ایران» بوده و از توان نظامی برخوردار است که به گفته او، از زمان جنگ جهانی دوم تاکنون بیسابقه بوده است. با این حال رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که به درخواست ایران و برخی کشورهای خاورمیانه، تصمیم گرفته حمله را متوقف کند؛ زیرا به گفته وی، چارچوبهای یک توافق مورد پذیرش قرار گرفته است. ترامپ تأکید کرد که این تصمیم در راستای «منافع آینده جهان» و با هدف فراهم کردن زمینه برای «ایرانی موفق و شکوفا» اتخاذ شده و مشروط به آن است که دو طرف بتوانند در کوتاهترین زمان به توافق دست پیدا کنند. او همچنین ادعا کرد که اسرائیل نیز در این تصمیم با او همراه شده است.
نقش تنگه هرمز در لغو حمله
همزمان با اعلام توقف عملیات، رسانههای آمریکایی روایتهای مختلفی از عوامل مؤثر بر تصمیم ترامپ منتشر کردند. روزنامه والاستریت ژورنال، گزارش داد که رئیسجمهور آمریکا پس از پاسخ مثبت سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، به پیشنهاد قطر درباره بازگشایی تنگه هرمز، حمله برنامهریزی شده را لغو کرده است. وزیرخارجه گفت در مذاکرات با عمان پیشرفت داشتهایم و این مذاکرات در مراحل پایانی خود است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه نیز عنوان کرد قرار است درباره یک مسیری که تامینکننده جقوق حاکمیت هر دو طرف ایران و عمان باشد، نه مسیر شمالی و نه مسیر جنوبی به تفاهم برسیم. والاستریت ژورنال در ادامه مدعی شد که میانجیها در روزهای اخیر در پیشبرد طرحی برای بازگشایی این آبراه راهبردی به پیشرفتهای تازهای دست یافتهاند و همین مسئله موجب شده، مسیر دیپلماسی بار دیگر در مرکز توجه قرار گیرد. تنگه هرمز به دلیل نقش حیاتی آن در انتقال انرژی جهان، یکی از حساسترین نقاط ژئوپلیتیکی منطقه محسوب میشود و هرگونه اختلال طولانیمدت در فعالیت این گذرگاه میتواند، پیامدهای گستردهای برای بازار انرژی و اقتصاد جهانی داشته باشد.
فشارهای داخلی در آمریکا
در همین حال، شبکه المیادین گزارش داد که تعلیق حمله آمریکا به ایران پس از تلاشهای جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا و رئیس ستاد ارتش این کشور برای منصرف کردن ترامپ از آغاز عملیات نظامی صورت گرفته است. این گزارش نشان میدهد که در داخل ساختار تصمیمگیری آمریکا نیز نگرانیهایی درباره پیامدهای ورود به یک جنگ گسترده وجود داشته است؛ نگرانیهایی که تنها به هزینههای نظامی محدود نمیشود بلکه ابعاد منطقهای و سیاسی گستردهتری را نیز دربر میگیرد.
چگونگی مهار بحران
در کنار تحولات واشنگتن، نقش کشورهای منطقه در جلوگیری از تشدید بحران بیش از گذشته برجسته شد. خبرگزاری رسمی عربستان گزارش داد که محمد بنسلمان، ولیعهد این کشور، در تماس تلفنی با دونالد ترامپ بر ضرورت جلوگیری از کشیده شدن منطقه به یک درگیری گستردهتر تأکید کرده است. براساس این گزارش، ولیعهد عربستان در این تماس بر «لزوم اولویت دادن به گفتوگو برای کاهش تنشها» تأکید کرده و خواستار استفاده از تمامی ظرفیتهای ممکن برای ایجاد آرامش و فراهم شدن زمینه راهحلهای دیپلماتیک شده است. همزمان قطر، پاکستان و عمان نیز تلاشهای خود را برای باز نگه داشتن مسیر مذاکره ادامه دادند. مارلین هاردینگر، استاد دانشگاه ویسکانسین-او کلر آمریکا در گفتوگو با الجزیره، ورود مستقیم عربستان سعودی به تلاشهای دیپلماتیک مرتبط با جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران را تحول مهمی توصیف کرد. او معتقد است، ریاض احتمالاً در سطحی شخصی با ترامپ ارتباط داشته و همین موضوع ممکن است، رئیسجمهور آمریکا را به بررسی گزینههای مذاکره وادار کرده باشد.
تردید درباره امکان ادامه جنگ
در آمریکا، تصمیم ترامپ برای لغو حمله با تحلیلهای انتقادی همراه شد. باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، نوشت که لغو حملات به ایران بار دیگر نشان داد، میزان نفوذ بنیامین نتانیاهو بر ترامپ تا چه اندازه کاهش یافته است. از سوی دیگر، شبکه سیانان در تحلیلی به قلم برد لندون، خبرنگار ارشد امور نظامی، اعلام توقف حمله را نشانهای از پرسشهای جدی درباره توانایی واشنگتن برای ادامه جنگ و وارد کردن ضربهای قاطع ارزیابی کرد. این شبکه در گزارش خود تأکید کرد که تحلیلگران، فشارهای اقتصادی ناشی از ادامه جنگ بر متحدان آمریکا در منطقه را یکی از عوامل اصلی تمایل این کشورها برای پایان دادن به درگیری میدانند. سیانان همچنین اذعان کرد که ایران با وجود فشارهای اقتصادی و آسیبهایی که در حملات چند ماه گذشته متحمل شده همچنان توانایی ضربهزنی خود را حفظ کرده است؛ مسئلهای که حملات مرگبار اخیر ایران علیه نیروهای آمریکایی در منطقه آن را نشان داده است. این گزارش همچنین هشدار داد که ارتش آمریکا با چالش کاهش ذخایر موشکهای رهگیر سامانههای پاتریوت و تاد مواجه است؛ مسئلهای که توان دفاعی واشنگتن در یک جنگ طولانی را تحت فشار قرار میدهد.
احتمال از سرگیری مذاکرات
در ادامه تلاشهای دیپلماتیک، منابع دولتی پاکستان به خبرگزاری آناتولی گفتند، انتظار میرود تا پایان هفته تحولات مثبتی درباره از سرگیری مذاکرات میان ایران و آمریکا رخ دهد. این منابع اعلام کردند، میانجیهای پاکستانی و قطری پس از متقاعد کردن ترامپ برای توقف حملات جدید به ایران همچنان با تهران و واشنگتن در تماس هستند تا زمینه تفاهمی برای توقف دو هفتهای خصومتها و آغاز دوباره مذاکرات فراهم شود. همزمان گفته شده، ایران و آمریکا از طریق میانجیها در حال تبادل پیام برای رسیدن به چارچوبی جهت کاهش تنشها هستند.
جنگ روانی؛ ابزار فشار پیش از میدان نبرد
تمامی این تحولات در شرایطی رخ داد که رسانههای غربی طی روزهای گذشته، موج گستردهای از عملیات روانی درباره حمله به ایران به راه انداخته بودند. سناریوهایی مانند جنگ دو هفتهای آمریکا و اسرائیل علیه ایران، محاصره زمینی، طرح تجزیه ایران و حمله به تأسیسات انرژی و شبکه برق کشور، بخشهایی از این فضاسازی رسانهای بود. با این حال آنچه در بسیاری از این روایتها کمتر مورد توجه قرار گرفت، موضوع طرحهای ترور و اهداف پنهان چنین سناریوهایی بود. تجربه بحرانهای گذشته نشان داده که پیش از هر درگیری گسترده نظامی، همزمان با آمادهسازی نیروها، بررسی بانک اهداف و هماهنگیهای عملیاتی، تلاشهای دیپلماتیک نیز به اوج خود میرسد. از این منظر تکرار مداوم تهدید حمله به تأسیسات انرژی ایران تنها پیامی برای تهران نیست بلکه هشداری به کشورهای عربی نیز محسوب میشود تا در مسیر میانجیگری و کاهش تنش با احتیاط بیشتری حرکت کنند. همچنین انتشار همزمان تهدیدهای نظامی و پیشنهادهای دیپلماتیک میتواند با هدف سنجش واکنشها، ارزیابی میزان انسجام، بررسی ظرفیت تابآوری و دریافت بازخورد از ساختار تصمیمگیری ایران انجام شده باشد؛ رویکردی که نشان میدهد در بحرانهای امروز منطقه، جنگ روانی در کنار ابزارهای نظامی و دیپلماتیک همچنان یکی از مهمترین ابزارهای اثرگذاری است.
