توسط : پیشنهاد عراق به سوریه برای دور زدن تنگه هرمز
گروه بین‌الملل: اختلال در عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز، عراق را به جست‌وجوی مسیری جایگزین برای صادرات نفت سوق داده است؛ مسیری که از خاک سوریه می‌گذرد و به بندر بانیاس در ساحل مدیترانه می‌رسد. اما این تلاش برای نجات درآمدهای نفتی بغداد تنها یک پروژه اقتصادی نیست. همزمان با مذاکرات دو کشور برای احیای خط لوله نفت، نام یک شرکت آمریکایی و روابط تجاری فرستاده ویژه واشنگتن نیز به میان آمده و پرسش‌هایی درباره منافع اقتصادی پشت این طرح ایجاد کرده است.
مسیر زمینی به مدیترانه
دولت عراق از سوریه خواسته علاوه بر ترانزیت نفت کوره در انتقال نفت خام صادراتی این کشور نیز همکاری کند. براساس گزارش رسانه‌های عراقی، نفت با تانکرهای جاده‌ای به بندر بانیاس منتقل سپس برای عرضه در بازارهای جهانی به کشتی‌ها بارگیری خواهد شد. یوسف قبلوی، مدیرعامل شرکت نفت سوریه، به بلومبرگ گفته است، توافق دو کشور در مراحل نهایی قرار دارد و احتمالاً انتقال نفت خام به‌زودی آغاز می‌شود. او ابراز امیدواری کرده که نخستین کاروان نفتکش‌های عراقی تا اواسط اکتبر به سوریه برسد. عراق هم‌اکنون بخشی از نفت کوره خود را از همین مسیر صادر می‌کند. دمشق نیز قصد دارد با افزایش ظرفیت مخازن ذخیره‌سازی در نزدیکی بندر بانیاس، امکان انتقال محموله‌های بیشتر را فراهم کند.
هرمز، گلوگاه صادرات
اهمیت این مسیر جایگزین از وابستگی اقتصاد عراق به درآمدهای نفتی ناشی می‌شود. اختلال در تنگه هرمز در پی درگیری‌های منطقه‌ای، صادرات نفت این کشور را تحت فشار قرار داده و آسیب‌پذیری بغداد در برابر بحران‌های امنیتی را آشکار کرده است. عراق از ابتدای آگوست، صادرات نفت به اردن را نیز از طریق گذرگاه مرزی طریبیل از سر گرفته است. حجم این صادرات حدود ۱۰ هزار بشکه در روز است و محموله‌ها پیش از تحویل به مشتریان به تأسیسات ذخیره‌سازی شرکت پایانه و ترمینال نفت اردن منتقل می‌شوند. با این حال این مسیرها هنوز ظرفیت محدودی دارند. عراق در سپتامبر به‌طور متوسط روزانه حدود ۲.۷ میلیون بشکه نفت صادر کرده است؛ بنابراین انتقال زمینی از سوریه و اردن فعلاً نمی‌تواند، جایگزین بخش عمده صادرات این کشور شود.
خط لوله و شرکت آمریکایی
بغداد و دمشق در کنار انتقال جاده‌ای نفت به‌دنبال بازسازی خط لوله تاریخی کرکوک به بانیاس هستند؛ طرحی که می‌تواند، راه دسترسی عراق به مدیترانه را تقویت کند. دو کشور برای انجام مطالعات فنی و مالی این پروژه، یادداشت تفاهمی با کنسرسیومی شامل شرکت آمریکایی «تی‌آی کپیتال»، شرکت نفتی شورون و شرکت قطری «یو‌سی‌سی هلدینگ» امضا کرده‌اند. اما حضور تی‌آی کپیتال به دلیل روابط تجاری تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا در امور سوریه و عراق با زیاد غندور، بنیان‌گذار این شرکت، مورد توجه قرار گرفته است.
اتهام درباره نقش باراک
اسناد عمومی نشان می‌دهند که باراک هنگام تأسیس تی‌آی کپیتال، حق دریافت یک‌پنجم سود یک پروژه املاک و مستغلات در نزدیکی سان‌فرانسیسکو را داشته که این شرکت اداره می‌کرد. همچنین دو منبع آگاه از مذاکرات گفته‌اند، باراک پس از آغاز جنگ ایران در دیدار با مقام‌های عراقی و سوری برای وارد کردن شرکت غندور به پروژه خط لوله فشار آورده است. این ادعاها پرسش‌هایی درباره احتمال تداخل منافع تجاری و مسئولیت رسمی او ایجاد کرده‌اند؛ هرچند وجود روابط تجاری به‌تنهایی تخلف را اثبات نمی‌کند. نکته قابل توجه، بیانیه مشترک باراک و علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در ۱۶ ژوئن است. در این بیانیه از اقدام برای امضای تفاهم‌نامه با تی‌آی کپیتال برای بازسازی خط لوله کرکوک به بانیاس سخن گفته شد اما نامی از شورون و یو‌سی‌سی هلدینگ نیامد.
راه نجات یا مسیر محدود؟
احیای مسیر سوریه می‌تواند به عراق کمک کند تا بخشی از صادرات خود را هنگام بحران حفظ کند و به سوریه نیز فرصت دهد که نقش ترانزیتی خود را تقویت کند. با این حال موفقیت طرح به سرمایه‌گذاری، امنیت مسیر و تکمیل زیرساخت‌ها بستگی دارد. بحران هرمز ضرورت تنوع‌بخشی به مسیرهای صادراتی عراق را آشکار کرده است؛ اما پروژه‌ای که با هدف کاهش آسیب‌پذیری اقتصادی آغاز شده اکنون با پرسش‌هایی درباره شفافیت تجاری و نقش بازیگران سیاسی نیز روبه‌روست.
