توسط : «غذای نیمروز» ساخته مجید مجیدی چگونه راهی اسکار می‌شود؟
فیلم «غذای نیمروز» ساخته مجید مجیدی، کارگردان ایرانی، روز پنج‌شنبه جایزه بهترین فیلم جشنواره بین‌المللی فیلم بوسان را دریافت کرد؛ موفقیتی که برای این درام تحسین‌شده درباره معلمی که برای تأمین غذای دانش‌آموزانش تلاش می‌کند، مسیری به سوی رقابت اسکار بهترین فیلم بین‌المللی باز می‌کند. مجیدی جایزه را از ژانگ ییمو، کارگردان سرشناس چینی و رئیس هیأت داوران بخش رقابتی امسال، دریافت کرد و سپس سخنرانی پرشوری در اعتراض به جنگ در ایران انجام داد. او به‌طور ویژه حمله به مدرسه‌ای در میناب در فوریه امسال را محکوم کرد؛ حمله‌ای که در جریان یک حمله نظامی آمریکا، ۱۵۶ غیرنظامی از‌جمله ۱۲۰ دانش‌آموز کشته شدند. هیأت داوران هفت‌نفره جشنواره بوسان به ریاست ژانگ ییمو، چهره سرشناس سینمای چین، اعلام کرد که تصمیم برای انتخاب فیلم به‌عنوان برنده، به اتفاق آرا گرفته شده است. در طول هفته برگزاری جشنواره، توجه‌ها به فیلم مجیدی در بوسان بیشتر و بیشتر شد و بسیاری پیش‌بینی می‌کردند و درست هم پیش‌بینی کردند که جایزه اصلی به این فیلم خواهد رسید.مجیدی هنگام دریافت جایزه در مرکز سینمایی بوسان، این موفقیت را به مردم ایران تقدیم کرد و بخشی از سخنانش را به محکوم کردن تلفات غیرنظامیان در جنگ به رهبری آمریکا علیه کشورش اختصاص داد. او گفت: «مایلم این جایزه را به قهرمانان شجاع ایران، مردم ایران، تقدیم کنم؛ مردمی که در تمام این سال‌ها ایستادگی کرده‌اند و همچنان در برابر ظلم مقاومت می‌کنند». او در ادامه گفت: «در نخستین روز این جنگ در ایران، مدرسه‌ای در میناب هدف حمله قرار گرفت و ۱۲۰ دانش‌آموز بی‌گناه کشته شدند. حتی اکنون نیز پیکر برخی از آنها پیدا نشده است. مردم ما چه جرمی مرتکب شده‌اند؟ هیچ چیزی جز اینکه مردم ما می‌خواهند مستقل باشند. آنها تا پایان ایستادگی خواهند کرد». مجیدی سخنانش را اینگونه به پایان رساند: «آرزو می‌کنم جهانی داشته باشیم که دیگر در آن جنگی نباشد؛ جهانی سرشار از صلح، عشق و برادری. برای چنین آینده‌ای دعا می‌کنم».
معلم در مرز اخلاق و بقاء
«غذای نیمروز» در بوسان، منتقدان را با داستان‌گویی قدرتمند و تمثیل‌گونه و سبک بصری مسلط خود تحت‌تأثیر قرار داد. داستان فیلم درباره داوود سولان با بازی محمد رحیمی است؛ معلم قراردادی در روستایی دورافتاده در جنوب‌شرقی ایران که امیدش برای دستیابی به یک شغل دائمی دولتی، پس از مرگ یک خیّر ثروتمند به‌خطر می‌افتد. با مرگ این فرد، غذای رایگانی که باعث می‌شد دانش‌آموزان فقیر روستا همچنان به مدرسه بیایند، قطع می‌شود. سولان که مصمم است هم مدرسه و هم آینده خودش را نجات دهد، به اقداماتی هرچه ناامیدانه‌تر روی می‌آورد؛ از‌جمله قاچاق خطرناک سوخت در آن سوی مرز. در این مسیر، نجابت طبیعی او با جاه‌طلبی‌های محدودش درگیر می‌شود. این فیلم ادامه دغدغه دیرینه مجیدی درباره فشارهای اخلاقی‌ای است که انسان‌های حاشیه‌نشین جامعه با آنها روبه‌رو می‌شوند؛ موضوعی که در آثار پیشین و جشنواره‌ای او مانند «رنگ خدا» محصول ۱۹۹۹ و «باران» محصول ۲۰۰۱ نیز دیده می‌شود. مجیدی برای ساخت «غذای نیمروز» تمام بازیگران غیرحرفه‌ای فیلم را از طریق بازیگریابی خیابانی در منطقه انتخاب کرده و بازی آنها را در برابر چشم‌انداز خشن و فرازمینی کوهستان‌های به‌اصطلاح مریخی ایران قرار داده است.
درباره ایران
مجیدی پیش‌تر در جریان جشنواره و در یک نشست خبری، درباره این موضوع صحبت کرده بود که به دلیل افسردگی و خستگی ناشی از شرایط بحرانی کشورش، تقریباً تصمیم گرفته بود دعوت جشنواره برای سفر به کره‌جنوبی را نپذیرد. او در نهایت به این نتیجه رسید که این سفر می‌تواند فرصتی باشد تا او و فیلمش «پیامی کوچک از سوی مردم من به مردم کشورهای دیگر و نقاط دیگر جهان» منتقل کنند. پیروزی مجیدی در شامگاه پنج‌شنبه همچنین بلافاصله توجه‌ها را در محافل اسکار به «غذای نیمروز» جلب کرد. جشنواره بوسان تنها سال گذشته بخش رقابتی اصلی خود را راه‌اندازی کرد و با این کار ساختار جوایز خود را به جشنواره‌های مهم سینمایی اروپا نزدیک‌تر کرد. براساس مقررات جدید آکادمی علوم و هنرهای سینمایی، فیلم برنده جایزه بهترین فیلم بوسان می‌تواند بدون انتخاب شدن از سوی کمیته اسکار کشور سازنده برای بررسی در بخش بهترین فیلم بین‌المللی ارسال شود. بوسان اکنون در کنار جشنواره‌های کن، ونیز، برلین، ساندنس و تورنتو در فهرست جشنواره‌های مورد تأیید آکادمی قرار دارد که جوایز مشخص آنها چنین امکانی را برای فیلم‌های برنده فراهم می‌کنند. ایران پیش از این «سرزمین فرشتگان» ساخته بابک خواجه‌پاشا، درامی درباره کودکانی که در شرایط جنگ غزه زندگی می‌کنند را به‌عنوان نماینده رسمی خود برای نودونهمین دوره جوایز اسکار انتخاب کرده است. اما اکنون «غذای نیمروز» نیز یک مسیر مستقل و جایگزین برای ورود به رقابت اسکار دارد. مجیدی پیش‌تر نیز با «بچه‌های آسمان» محصول ۱۹۹۷ تاریخ‌ساز شده بود؛ فیلمی که نخستین اثر ایرانی نامزد اسکار در بخش بین‌المللی شد؛ بخشی که در آن زمان «بهترین فیلم خارجی‌زبان» نام داشت.
نماینده کجا؟
تغییر مهم در مقررات اسکار از دوره نودونهم، ایجاد یک مسیر تازه برای ورود فیلم‌های غیرانگلیسی‌زبان به رقابت بهترین فیلم بین‌المللی است. پیش از این، مسیر معمول چنین بود که هر کشور از طریق یک کمیته مورد تأیید آکادمی، تنها یک فیلم را به‌عنوان نماینده رسمی خود انتخاب و برای رقابت اسکار معرفی می‌کرد. اما از امسال، فیلم‌های غیرانگلیسی‌زبان می‌توانند از مسیر دیگری نیز وارد این رقابت شوند. به این معنا که اگر در یکی از جشنواره‌های مشخص‌شده از سوی آکادمی، جایزه تعیین‌شده را به‌دست آورند، واجد شرایط ارسال برای بررسی در بخش بهترین فیلم بین‌المللی خواهند شد.
آکادمی برای اسکار ۲۰۲۷ شش جشنواره را در این فهرست قرار داده است؛ برلین با جایزه خرس طلایی بهترین فیلم، بوسان با جایزه بهترین فیلم، کن با نخل طلا، ساندنس با جایزه بزرگ هیأت داوران سینمای جهان، تورنتو با جایزه پلتفرم و ونیز با شیر طلایی. بنابراین، جایزه بهترین فیلم بوسان که «غذای نیمروز» دریافت کرده، دقیقاً یکی از جوایزی است که طبق مقررات جدید این مسیر را برای فیلم باز می‌کند.
البته عبارت «راهی اسکار شد» از نظر فنی کمی زود است. این جایزه، «غذای نیمروز» را واجد شرایط ارسال برای بررسی می‌کند، اما به معنی نامزدی قطعی فیلم نیست. فیلم باید مدارک لازم را به آکادمی ارائه کند و شرایط دیگر مقررات بخش بهترین فیلم بین‌المللی را نیز داشته باشد. مهلت ارسال آثار این بخش برای اسکار ۲۰۲۷، ۳۰ سپتامبر ۲۰۲۶ (۸ مهر ۱۴۰۵) تعیین شده و پس از آن، رأی‌گیری مقدماتی و سپس انتخاب نامزدهای نهایی انجام می‌شود. فهرست کوتاه ۱۵ دسامبر ۲۰۲۶ (۲۴ آذر ۱۴۰۵) و نامزدهای نهایی ۲۱ ژانویه ۲۰۲۷ (۱ بهمن ۱۴۰۵) اعلام خواهند شد.
اما پرسش مهم درباره «نماینده ایران» بودن فیلم است. پاسخ روشن این است که «غذای نیمروز» نماینده رسمی ایران در اسکار ۲۰۲۷ محسوب نمی‌شود. ایران پیش‌تر «سرزمین فرشتگان» ساخته بابک خواجه‌پاشا را از طریق کمیته انتخاب رسمی خود برای رقابت امسال معرفی کرده است. طبق مقررات آکادمی، هر کشور یا منطقه از مسیر کمیته رسمی خود تنها می‌تواند یک فیلم را به‌عنوان انتخاب رسمی معرفی کند. در مقابل، فیلمی که از مسیر جایزه جشنواره واجد شرایط می‌شود، بدون نیاز به انتخاب شدن توسط کمیته کشور سازنده می‌تواند برای بررسی به آکادمی ارسال شود. از همین‌رو، وضعیت «غذای نیمروز» را باید یک مسیر مستقل از نمایندگی رسمی ایران دانست. حتی آکادمی برای نخستین‌بار در این دوره تأکید کرده که در بخش بهترین فیلم بین‌المللی، خود فیلم به‌عنوان نامزد معرفی می‌شود، نه کشور یا منطقه سازنده و در صورت دریافت جایزه، کارگردان آن را به نمایندگی از گروه خلاق فیلم دریافت خواهد کرد.
در نتیجه، «غذای نیمروز» و «سرزمین فرشتگان» از نظر مقررات در دو مسیر متفاوت قرار دارند. اولی از مسیر موفقیت در جشنواره بوسان و دومی از مسیر انتخاب رسمی ایران. این تغییر می‌تواند امکان حضور همزمان دو فیلم مرتبط با یک کشور در مسیر رقابت بهترین فیلم بین‌المللی را ایجاد کند.
