توسط : ایران شروط خود را اعلام کرد
گروه بینالملل: تنگه هرمز همچنان در وضعیت بلاتکلیف قرار دارد؛ مذاکرات ایران و عمان برای تعیین سازوکار بازگشایی این آبراه راهبردی به مراحل نهایی نزدیک شده اما تهران تأکید دارد که هرگونه توافق احتمالی بهمعنای بازگشت خودکار به وضعیت پیش از جنگ یا بازگشایی یکطرفه تنگه نخواهد بود. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا مدعی شده که احتمال دارد واشنگتن به زودی به توافقی ۳۰ یا ۶۰روزه برای آتشبس با تهران دست پیدا کند. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا و محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان نیز درباره وضعیت تنگه، تلفنی گفتوگو کردند. ترامپ بدون تأیید دستیابی به توافقی نهایی، مدعی شد تنگه «تا حدی باز است» و آمریکا کنترل آن را در اختیار دارد. او همچنین گفت، مذاکرات با ایران در جریان است و احتمال دستیابی به توافق در آینده نزدیک وجود دارد.
این ادعاها در حالی است که قرار بود ایران و عمان در روزهای سهشنبه یا چهارشنبه و یا نهایتاً تا پایان هفته گذشته به توافقی درباره نحوه بازگشایی تنگه هرمز دست پیدا کنند اما تا لحظه نگارش این گزارش هنوز خبری از توافق نهایی منتشر نشده است. در این میان آنچه بیش از زمان بازگشایی اهمیت پیدا کرده، شکل و سازوکار جدیدی است که قرار است برای عبور کشتیها از یکی از مهمترین گلوگاههای انرژی جهان تعریف شود.
کاظم غریبآبادی، معاون حقوقی و بینالملل وزیر امور خارجه ایران، روز چهارشنبه در گفتوگو با خبرگزاری ایرنا اعلام کرد، تهران و مسقط به نهایی کردن چارچوب پیشنهادی توافق نزدیک شدهاند اما اجرای آن نیازمند، تصمیم جداگانه مقامات عالی ایران خواهد بود. به گفته او، مذاکرات بیش از سه هفته ادامه داشته و طرفین درباره مسیرهای پیشنهادی ورود و خروج کشتیها، ترتیبات فنی و امنیتی، مسائل مربوط به حاکمیت دو کشور همچنین ایجاد یک مرکز هماهنگی مشترک برای مدیریت تردد دریایی و جمعآوری اطلاعات کشتیها گفتوگو کردهاند. براساس طرح پیشنهادی، مسیرهای موقت در نزدیکی جزیره لارک ایران و مسیرهایی که از آبهای سرزمینی عمان عبور میکنند، در نهایت کنار گذاشته خواهند شد. در مقابل، بخشی از کریدورهای جدید ورود و خروج کشتیها از آبهای سرزمینی ایران عبور خواهد کرد؛ تغییری که میتواند مهمترین تحول در سازوکار چند دهه گذشته تردد تجاری در تنگه هرمز باشد.
گزارشها حاکی است پس از پایان دوره موقت، عبور کشتیها از کریدورهای شمالی و جنوبی متوقف شده و ترددها از کریدور میانی انجام خواهد شد. در این سازوکار، ورود کشتیها تحت مدیریت ایران و خروج آنها با مدیریت مشترک ایران و عمان صورت میگیرد.
اما مسئله تنها به کریدورهای دریایی محدود نمیشود. تهران بازگشایی تنگه را به مجموعهای از اقدامات آمریکا گره زده است؛ ازجمله پایان محاصره دریایی بنادر ایران، رسیدگی به تحریمهای اعمال شده پس از فروپاشی آتشبس بهویژه در حوزه نفت و از سرگیری مذاکرات درباره داراییهای مسدودشده ایران. ایران همچنین خواستار رسیدگی به آنچه «ناکامی» واشنگتن در تضمین ثبات لبنان میداند، شده است. در همین حال، افزایش قیمت نفت و نگرانی درباره ذخایر جهانی انرژی، فشارها برای تعیینتکلیف هرمز را افزایش داده است.
با این حال، هرمز تنها یک مسئله فنی یا تجاری نیست؛ این تنگه اکنون به اهرمی مهم در معادلات تهران و واشنگتن تبدیل شده است. کارشناسان هشدار میدهند، استفاده بلندمدت از این اهرم میتواند، کشورها را به سمت مسیرهای جایگزین سوق داده و هزینههای راهبردی و اقتصادی بیشتری برای ایران ایجاد کند.
از سوی دیگر، توافق احتمالی بر سر هرمز میتواند صرفاً یک توقف موقت در مناقشه گستردهتر ایران و آمریکا باشد. پیش از بسته شدن تنگه، اختلاف اصلی دو کشور بار دیگر به پروندهای قدیمی بازمیگشت: برنامه هستهای ایران. پروندهای که زمانی با برجام به توافق انجامید اما اکنون در شرایطی به مراتب پیچیدهتر قرار دارد. بنابراین حتی اگر تهران و واشنگتن بر سر هرمز به تفاهم برسند، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: آیا این توافق میتواند، مقدمهای برای حل اختلافات بزرگتر باشد یا تنها وقفهای کوتاه در یک مناقشه چند دههای؟ تعیینتکلیف وضعیت تنگه هرمز در روزهای آتی دورنمای بهتری از وضعیت منطقه و روابط تهران-واشنگتن به نمایش خواهد گذاشت.
