توسط : کشور عمان طرح جدیدی را برای اداره تنگه هرمز به ایران ارائه کرد
گروه بینالملل: درحالی که صدای انفجارها هنوز از آسمان خلیجفارس دور نشده و دود حملات متقابل ایران و آمریکا بر فراز منطقه دیده میشود، در مسقط نقشهای روی میز مذاکره قرار گرفته که شاید بتواند، سرنوشت یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان را تغییر دهد. این بار موضوع فقط باز نگه داشتن تنگه هرمز نیست؛ بحث بر سر این است که چه کسی مسیر عبور کشتیها را تعیین خواهد کرد و چه قدرتی در نهایت کنترل این شاهراه راهبردی را در اختیار خواهد داشت.
شبکه سیانان به نقل از منابع آگاه گزارش داده که عمان پیشنویس طرحی را آماده کرده که براساس آن، تردد کشتیها در تنگه هرمز از طریق دو کریدور مجزا مدیریت شود؛ کریدوری در جنوب که از آبهای سرزمینی عمان عبور میکند و کریدوری در شمال که در محدوده آبهای ایران قرار دارد. براساس این پیشنهاد، عبور از مسیر شمالی تنها با موافقت تهران امکانپذیر خواهد بود هرچند ایران برای استفاده از این مسیر عوارضی دریافت نخواهد کرد.
این پیشنهاد هنوز به توافق نهایی تبدیل نشده اما همزمان با انتشار آن، وزیر امور خارجه ایران، سیدعباس عراقچی، در رأس هیأتی سیاسی و حقوقی راهی مسقط شد تا با بدر البوسعیدی، همتای عمانی خود، درباره سازوکارهای جدید عبور ایمن کشتیها گفتوگو کند. مذاکرات بر پایه ماده پنجم تفاهمنامه اسلامآباد انجام شد؛ بندی که ایران را متعهد میکند، شرایط لازم برای عبور امن کشتیهای تجاری را فراهم کند و در عین حال ادامه رایزنیهای تهران و مسقط برای تعیین مدل آینده مدیریت تنگه هرمز را ضروری میداند.
اما آنچه پشت درهای بسته مذاکرات جریان دارد بسیار پیچیدهتر از یک توافق فنی است. شبکه ایبیسی نیوز مدعی شده، عراقچی این پیشنهاد را برای تصمیمگیری نهایی به تهران منتقل کرده است درحالی که خبرنگار آکسیوس به نقل از یک دیپلمات گزارش داده هیأت ایرانی با این طرح موافقت نکرده و بررسی آن را به تصمیمگیری در داخل کشور موکول کرده است. همین روایتهای متفاوت نشان میدهد که هنوز اجماعی درباره آینده این طرح وجود ندارد.
این درحالی است که در روزهای اخیر، تنگه هرمز بار دیگر صحنه رویارویی مستقیم دو طرف بوده است. پس از حمله به یک کشتی تجاری، آمریکا ایران را مسئول این حادثه معرفی کرد و فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، از اجرای موج گستردهای از حملات علیه بیش از ۱۴۰ هدف نظامی در ایران شامل مراکز موشکی، پهپادی و ارتباطی خبر داد. در مقابل، سپاه پاسداران اعلام کرد تنگه هرمز تنها از مسیرهایی که ایران تعیین میکند، قابل عبور خواهد بود و هرگونه تخطی با پاسخ نظامی روبهرو میشود. همزمان از حملات متقابل به پایگاههای آمریکا و متحدانش در منطقه همچنین اهدافی در امارات، بحرین، قطر، کویت، عمان و اردن گزارشهایی منتشر شد؛ تحولاتی که نشان میدهد، بحران از محدوده تنگه فراتر رفته و کل منطقه را درگیر کرده است. در سوی دیگر، سنتکام تأکید دارد که هرمز یک آبراه بینالمللی است و تردد قانونی کشتیها همچنان ادامه دارد. دونالد ترامپ نیز مدعی شده که این گذرگاه برای عبور و مرور باز است و ایران هیچ کنترلی بر آن ندارد. با این حال تصمیم وزارت حملونقل قطر برای توقف موقت فعالیتهای دریایی نشان میدهد، نگرانی از گسترش درگیریها کاملاً واقعی است و حتی کشورهای حاشیه خلیجفارس نیز خود را برای سناریوهای دشوار آماده میکنند.
واقعیت این است که پیش از جنگ ۴۰ روزه، مهمترین محور اختلاف تهران و واشنگتن برنامه هستهای ایران بود اما اکنون تنگه هرمز به مهمترین میدان رقابت دو کشور تبدیل شده است. ایران تلاش میکند از موقعیت ژئوپلیتیکی خود بهعنوان اهرم فشار استفاده کند و آمریکا نیز با تکیه بر حضور نظامی و حمایت متحدان منطقهای، مانع از شکلگیری نظم جدید مورد نظر تهران شود. حتی تفاهم ۱۴ بندی که ۲۸ خرداد میان رؤسای جمهور دو کشور امضا شد نیز نتوانست این رقابت را مهار کند.
اکنون پرسش اصلی این نیست که آیا طرح عمان تصویب خواهد شد یا نه؛ بلکه این است که چه کسی قواعد بازی را در تنگه هرمز خواهد نوشت. آیا ایران با اتکا به موقعیت جغرافیایی، توان موشکی و نفوذ میدانی خود میتواند مدل جدیدی از مدیریت این آبراه را تثبیت کند یا ائتلاف آمریکا، کشورهای عربی و فشارهای بینالمللی نظم پیشین را دوباره برقرار خواهد کرد؟ پاسخ این پرسش نه در متن توافقنامهها بلکه در توازن قدرتی نهفته است که در هفتهها و ماههای آینده در آبهای پرتلاطم خلیجفارس شکل خواهد گرفت.
