توسط : همه چیز به مذاکرات تهران-واشنگتن گره خورد
وزیر امور خارجه عمان با اعلام پایان مذاکرات تهران و مسقط درباره تنگه هرمز تأکید کرد که اجرای تفاهم‌ها و از سرگیری حملونقل در این آبراه راهبردی به نتیجه مذاکرات گسترده‌تر ایران و آمریکا بستگی دارد؛ بدر البوسعیدی همچنین با مخالفت با تشدید تنش‌ها بر ادامه مسیر دیپلماسی برای دستیابی به صلح پایدار تأکید کرد. بدر البوسعیدی روز چهارشنبه طی اظهاراتی با همتای پاکستانی خود در اسلام‌آباد، درباره گفت‌وگوهای تهران و مسقط پیرامون تنگه هرمز گفت: «مذاکرات عمان و ایران درباره تنگه هرمز به پایان رسیده و نهایی شدن آن به مذاکرات ایران و آمریکا بستگی دارد».
وی اظهار کرد: «تنگه هرمز به‌عنوان بخشی از تفاهم‌نامه اسلام‌آباد بین تهران و مسقط مورد بررسی قرار گرفت و به عقیده عمان، مذاکرات ما با ایران در این خصوص تکمیل شده و نیازی به گفت‌وگوهای بیشتری نیست». وزیر امور خارجه عمان تأکید کرد که عملیاتی شدن این گفت‌وگوها و از سرگیری حملونقل بستگی به توافق ایران و آمریکا در مقیاس بزرگ‌تر دارد.
وی با تأکید بر موضع کشورش در حمایت از دیپلماسی و ادامه تلاش‌ها با دیگر بازیگران منطقه برای دستیابی به صلح پایدار گفت که مسقط حامی دیپلماسی و تعامل است و با تشدید تنش‌ها و رویارویی مخالفت می‌کند. وی گفت که هر دو کشور (عمان و پاکستان) تماس‌های مستقیمی پیرامون تحولات منطقه‌ای دارند و مسقط از تلاش‌های اسلام‌آباد برای وساطت بین ایران و آمریکا و کمک به پیشبرد مذاکرات تمجید می‌کند. وی تأکید کرد: «رویارویی گزینه نیست و ما به‌شدت مخالف آن هستیم لذا مسقط به دیپلماسی اعتقاد دارد و برای صلح به اقدامات خود ادامه خواهد داد».
تنگه زیر آتش
درحالی که دیپلمات‌ها از پایان مذاکرات سخن می‌گویند، وضعیت میدانی تنگه هرمز همچنان ناآرام است. آمریکا مدعی است، کنترل این آبراه را در اختیار دارد و میلیون‌ها بشکه نفت از آن عبور می‌کند. دونالد ترامپ نیز با لحنی تحریک‌آمیز گفته است که شاید نام تنگه هرمز را به «تنگه ترامپ» تغییر دهد؛ اظهارنظری که در میانه اختلاف بر سر کنترل و تردد دریایی بر فضای تنش‌آلود افزوده است. تهران این ادعاهای واشنگتن را رد می‌کند و بر ضرورت هماهنگی برای عبور کشتی‌ها تأکید دارد. محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی نیز اخیراً مدعی شد، آمریکا به قاچاق در تنگه هرمز روی آورده و ایران هر شب پنج فروند کشتی را هدف قرار می‌دهد. این ادعا در شرایطی مطرح شده که گزارش‌های مربوط به حملات دریایی، نگرانی‌ها درباره امنیت کشتیرانی را افزایش داده است. نیروی دریایی سپاه پاسداران از غرق شدن یک کشتی کانتینربر متخلف با ۲۵۰۰ کانتینر در آب‌های جنوبی تنگه هرمز پس از برخورد با مین دریایی خبر داده است. همزمان روزنامه فایننشال‌تایمز گزارش داده که طی دو هفته ۲۴ نفتکش و کشتی دیگر هدف حملات ایران قرار گرفته‌اند.
به نوشته این روزنامه، کشتی‌های فعال در داخل و اطراف تنگه هرمز با شدیدترین دوره حملات موشکی و پهپادی ایران از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل علیه ایران ۷ ماه پیش، روبه‌رو شده‌اند. این وضعیت، مالکان کشتی‌ها را به بازنگری در تصمیم خود برای حمل محموله‌ها از این منطقه واداشته است.
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا نیز گزارش داده که تنها در روز یک‌شنبه ۶ شناور هدف حمله قرار گرفتند. براساس محاسبات گزارش شده، این روز از زمان آغاز درگیری‌ها، مرگبارترین روز حملات به کشتیرانی در نزدیکی تنگه هرمز بوده است. تداوم چنین وضعیتی می‌تواند، هزینه و ریسک عبور کشتی‌ها را افزایش دهد و بازگشت حملونقل عادی را دشوارتر کند.
احساس خطر قطر
در کنار افزایش خطر برای کشتی‌ها، نگرانی از گسترش بحران به دیگر کشورهای منطقه نیز شدت گرفته است. شیخ تمیم بن‌حمد آل‌ثانی، امیر قطر، در پیامی خطاب به شهروندان کشورش هشدار داد که باید برای بدترین سناریوهای ممکن آماده باشند و همه، از نهادهای دولتی گرفته تا شهروندان، مسئولیت‌های خود را بر‌عهده بگیرند.
اهمیت این هشدار در جایگاه قطر در تحولات جاری منطقه نهفته است. دوحه که همواره از میانجی‌گری و مصالحه میان ایران و آمریکا حمایت کرده به همراه پاکستان در تلاش‌های دیپلماتیک مرتبط با تفاهم‌نامه اسلام‌آباد نقش داشته است. از این‌رو هشدار امیر قطر را می‌توان، نشانه‌ای از نگرانی فزاینده در منطقه درباره پیامدهای ادامه بحران دانست؛ هرچند این اظهارات به‌تنهایی به‌معنای قطعی بودن گسترش جنگ نیست.
تهدیدات تازه ترامپ
در واشنگتن نیز همزمان با افزایش فشارها در خلیج فارس، لحن دونالد ترامپ بار دیگر تندتر شده است. رئیس‌جمهور آمریکا شامگاه سه‌شنبه در سخنرانی خود در کارزار انتخاباتی جمهوری‌خواهان در آلاسکا گفت: «صبر کنید ببینید با ایران چه می‌کنیم. حسابی به آنها آسیب خواهیم زد». او با تأکید بر اینکه صبر واشنگتن رو به پایان است بار دیگر احتمال اقدام علیه تهران را در کانون توجه قرار داد.
این اظهارات درحالی بیان می‌شود که گزارش‌هایی درباره رایزنی‌های ترامپ با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، منتشر شده است. وب‌سایت اکسیوس به نقل از دو مقام آمریکایی، یک مقام اسرائیلی و یک منبع آگاه گزارش داد که ترامپ در دو هفته گذشته چند بار با نتانیاهو درباره احتمال حمله به ایران پیش از برگزاری انتخابات اسرائیل و آمریکا، گفت‌وگو کرده است.
با این حال، مواضع پیشین رئیس‌جمهور آمریکا تصویر یکدستی از زمان‌بندی احتمالی اقدام نظامی ارائه نمی‌دهد. ترامپ روز پنج‌شنبه گفته بود که پیش از انتخابات نوامبر به ایران حمله نخواهد کرد. در مقابل، نشریه آتلانتیک پیش‌تر به نقل از دو مقام آمریکایی گزارش داده بود که کاخ سفید از پنتاگون خواسته است، گزینه‌های حمله به ایران را پیش از انتخابات بررسی و تدوین کند.
انتخابات اسرائیل قرار است ۲۷ اکتبر برگزار شود و انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا نیز یک هفته بعد از آن در پیش است. از سرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران می‌تواند، موضوعی حساس را به رقابت‌های انتخاباتی دو کشور وارد کند.
در آمریکا، تحولات جنگ و قیمت انرژی از عوامل مؤثر بر فضای سیاسی و اقتصادی پیش از انتخابات به‌شمار می‌روند. در اسرائیل نیز پیامدهای جنگ و وضعیت سیاسی نتانیاهو و حزب لیکود می‌تواند بر محاسبات داخلی تأثیر بگذارد. با این همه از اطلاعات موجود نمی‌توان نتیجه گرفت که تصمیم نهایی واشنگتن یا تل‌آویو صرفاً تابع ملاحظات انتخاباتی خواهد بود. اظهارات علنی مقام‌ها و گزارش‌های مربوط به بررسی گزینه‌های نظامی نیز به‌تنهایی برای اثبات زمان قطعی حمله کافی نیستند.
