توسط : سیدمحمود نبویان، نماینده تندروی مجلس برای برهم زدن تفاهم و توافق میان ایران و آمریکا
بخشهایی از مکاتبات سری رهبری با شورای عالی امنیت ملی را در برنامه زنده شبکه خبر افشا کرد
سازندگی به این موضوع پرداخته است که این اسناد بهکلیسری چگونه به بیرون درز پیدا کرده است؟
در ساختار اداری و امنیتی کشورها، اسناد «بهکلی سری» بالاترین سطح طبقهبندی را دارند؛ اسنادی که افشای غیرمجاز آنها میتواند به منافع حیاتی کشور، امنیت ملی و فرآیندهای تصمیمگیری در سطوح عالی حاکمیت آسیب جدی وارد کند. به همین دلیل دسترسی به چنین اسنادی محدود، حفاظت از آنها سختگیرانه و انتشارشان بدون مجوز در بسیاری از نظامهای حقوقی با مجازاتهای سنگین همراه است. حالا تصور کنید بخشی از همین اسناد نه در یک افشاگری مخفیانه یا درز اطلاعاتی بلکه روی آنتن زنده تلویزیون ملی مطرح شود؛ اتفاقی که طی روزهای گذشته با اظهارات سیدمحمود نبویان نماینده مجلس در شبکه خبر رخ داد و خیلی زود به واکنش صداوسیما، استعفای یک مدیر و هشدارهای حقوقی و موجی از انتقادهای سیاسی از طیفهای مختلف منجر شد. این ماجرا واکنش رئیسجمهور را هم به دنبال داشت. پزشکیان بدون اشاره مستقیم به نام نبویان از لزوم حمایت از مسیر مذاکرات سخن گفت و هشدار داد که صداوسیما باید مراقب باشد و اجازه ندهد که تلاشهای در حال انجام کشور با طرح مطالب یا حضور در تریبونها خدشهدار شود.
اما فارغ از واکنشها و صرفنظر از صحت و سقم ادعاهای مطرح شده از سوی این نماینده مجلس، نکته اساسی و پرسش محوری در این میان که همچنان بیپاسخ مانده، این است که اگر این اسناد در زمره اطلاعات طبقهبندی شده و متعلق به نهادهای امنیتی و تصمیمساز کشور قرار دارند اساساً چگونه یا توسط چه کسانی از نهادهای امنیتی و از چرخههای رسمی و حفاظت شده به بیرون درز کردهاند و روی آنتن زنده رسانه ملی آمدهاند؟
نبویان روی آنتن زنده چه گفت؟
نبویان در این گفتوگو با فاش کردن بخشهایی «ناقص و مخدوش» از محتوای نامههای محرمانه مقام رهبری به تیم مذاکرهکننده، تلاش کرد توضیح دهد چرا رهبر انقلاب با متن تفاهم میان ایران و آمریکا موافق نبودهاند و برای اثبات ادعای خود به بخشی از مکاتبات و نامههای به کلی سری منتسب به رهبری استناد کرد. این نماینده مجلس در ادامه مدعی شد که پس از آغاز مذاکرات در پاکستان و ارائه گزارش به مقام معظم رهبری، ایشان در حاشیه گزارش تیم مذاکرهکننده «صریحاً عدم رضایت خود را اعلام کردهاند» و نوشتهاند: «آنچه در مذاکرات رقم خورده است با آنچه قرار بود، انجام شود و شرط مشروعیت مذاکرات بوده، تفاوت کلی دارد». نبویان با بیان اینکه رهبری در چند نوبت بر عدم ورود به موضوع هستهای تأکید کردهاند، اظهار کرد: «در تاریخهای ۱۵ فروردین، ۲۹ فروردین و ۴ اردیبهشت سه بار تصریح شده که موضوع هستهای نباید محور مذاکره باشد و مذاکرات باید بر پایان جنگ و اخذ غرامت متمرکز شود». او ادامه داد: «مقام معظم رهبری در یکی از این مکاتبات نوشتهاند: «برای مذاکره و تعاون عجله داریم، نه اجبار» و در مقطعی نیز تأکید کردهاند که «مذاکرات باید متوقف شود».
این نماینده مجلس در بخش دیگری از سخنانش، موضوع تنگه هرمز را یکی از محورهای اصلی اختلاف عنوان کرد و مدعی شد، دلیل اصلی مخالفت رهبر انقلاب با روند مذاکرات، لحاظ نشدن مواردی همچون انحصار مدیریت تنگه هرمز توسط ایران، دریافت عوارض از شناورها، محدودیت برای کشتیهای دشمن و اختصاص درآمدهای حاصل از این عوارض به مردم، خانواده شهدا و جانبازان در متن تفاهمنامه بوده است. نبویان در پایان هم مدعی شد از نگاه رهبر انقلاب، آمریکا برای پیشبرد مذاکرات باید پیششرطهایی از جمله پرداخت غرامت و اجرای تعهدات خود را عملی میکرد؛ موضوعی که به گفته او در متن تفاهمنامه بازتاب کافی نداشته است.
چه کسی پشت انتقال اسناد سری است؟
فارغ از صحت و سقم ادعاهای نبویان، پرسش مهم و اساسی این است که اگر نامههای محرمانه رهبر انقلاب خطاب به تیم مذاکرهکننده و شورای عالی امنیت ملی، اساساً در زمره اسناد غیرعمومی و حساس قرار دارند، چگونه محتوای آنها به بیرون درز کرده و در اختیار یک نماینده مجلس قرار گرفته است؟ مسئله اصلی فراتر از اظهارات این نماینده، منشأ دسترسی به این اسناد و چرایی انتشار عمومی آنهاست. چه فرد یا جریانی مسئول انتقال چنین اطلاعاتی به نبویان بوده و با چه انگیزهای این روند را دنبال کرده است؟ همچنین این پرسش مطرح میشود آیا هر شخصی که به اسناد حساس و محرمانه نظام دسترسی پیدا میکند، مجاز است برداشت و تفسیر خود را از آنها در تریبونهای عمومی مطرح کند؟ در همین راستا، امیرابراهیم رسولی، مشاور سیاسی رئیس مجلس شورای اسلامی نیز با طرح این پرسش که «چه کسی پشت نبویان پنهان است؟» مسئله را از سطح یک اختلاف یا اظهارنظر فردی فراتر برده و آن را به شبکهای از عوامل پشت پرده نسبت میدهد. او در ادامه با کماهمیت دانستن برخی حواشی و موضوعات رسانهای، میگوید که «در حال حاضر، نه مدیر مستعفی و سریال تکراری صداوسیما اهمیت دارد؛ نه یک نماینده بلکه کسی که مطالب سری نظام را بهغیر داده باید افشا شود». به اعتقاد رسولی، مسئله اصلی نه سطح علنی ماجرا بلکه شناسایی منشأ و کانالهای دسترسی و افشای اطلاعات حساس است. او در نهایت با تأکید بر ضرورت ورود نهادهای امنیتی و نظارتی به ماجرای نبویان، تصریح میکند که «شعام باید با رصد، شناخت و برخورد با «پشت پنهان نبویان» یکبار برای همیشه این مسیر انحراف را مسدود کند».
حسامالدین آشنا، مشاور رئیسجمهور در دولت یازدهم نیز با طرح یک پرسش حقوقی مهم تأکید کرد که اگر این اسناد واقعاً «بهکلی سری» بودهاند، قانون تکلیف افشاکننده را مشخص کرده و اگر چنین نبوده است باید روشن شود چه اسنادی در کشور واقعاً مشمول این طبقهبندی هستند.
۱۰ دقیقه بحران برای صداوسیما
البته پخش این برنامه پس از حدود ۱۰ دقیقه متوقف شد اما همین اتفاق به گمانهزنیها درباره حساسیت موضوع بیشتر دامن زد. کمی پس از پخش برنامه هم روابط عمومی صداوسیما با انتشار بیانیهای از اظهارات مطرحشده، اعلام برائت کرد. در این بیانیه تأکید شد که اشاره ناقص و مخدوش به اسناد دارای طبقهبندی و مکاتبات مسئولان عالی کشور، مصداق تخلف قانونی و مستوجب پیگرد قضایی است. صداوسیما همچنین اعلام کرد که پیگیریهای لازم را در این خصوص در دستورکار قرار خواهد داد. شبکه خبر هم ضمن ابراز تأسف از عملکرد مهمان برنامه از پذیرش استعفای مدیرکل مربوطه و اعمال برخوردهای انضباطی به دلیل سهلانگاری در مدیریت برنامه زنده خبر داد. به این ترتیب نخستین هزینه رسمی این ماجرا را حسن روزیطلب، مدیرکل برنامههای سیاسی صداوسیما پرداخت که از سمت خود کنارهگیری کرد. روزیطلب ساعاتی پس از استعفا در صفحه شخصی خود، متنی با مضمون یک حدیث از امام حسین(ع) منتشر کرد؛ پیامی که بسیاری آن را کنایهای مستقیم به رفتار نبویان تلقی کردند. او نوشت: «کسی که بخواهد از راه گناه به مقصدی برسد، دیرتر به آرزویش میرسد و زودتر به آنچه میترسد، گرفتار میشود».
نبویان اما بعد از بالا گرفتن انتقادها، سکوت نکرد و با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس توضیح داد که در حال تشریح علت مخالفت رهبری با تفاهم ایران و آمریکا بوده که برنامه متوقف شده است. به گفته او، بخش مهمی از توضیحاتش درباره متن تفاهمنامه و دلایل مخالفت رهبری هنوز بیان نشده بود و اگر برنامه ادامه پیدا میکرد، ابعاد بیشتری از موضوع روشن میشد. این توضیح البته از حجم انتقادها کم نکرد؛ چراکه اصل موضوع برای منتقدان نه محتوای سخنان او بلکه افشای اسناد محرمانه و نحوه دسترسیاش به این اسناد و روایت گزینشی آنها بود.
پزشکیان: صداوسیما مراقب باشد
در همین چارچوب، رئیسجمهور روز گذشته در «سیوسومین همایش سالانه سیاستهای پولی و ارزی» به این ماجرا واکنش نشان داد و بدون نام بردن مستقیم از نبویان بر ضرورت حفظ انسجام و پرهیز از ایجاد مانع در مسیر مذاکرات تأکید کرد. پزشکیان هشدار داد: «صداوسیما باید مراقب باشد که تلاشهای در حال انجام با طرح مطالب یا حضور در تریبونها خدشهدار شود». رئیسجمهور در بخش دیگری از سخنانش تصریح کرد: «میتوانم به برخی سخنان پاسخ دهم یا مطالبی را علیه افراد مطرح کنم اما وحدت برای من مهمتر است». او همچنین گفت: «اگر قرار باشد بر اساس نیتها و سخنان گروهی در کشور شقاق ایجاد کنیم، دیگر نیازی به اسرائیل و آمریکا نخواهد بود و با از دست دادن وحدت، خودمان کشور را نابود خواهیم کرد». پزشکیان افزود: «افرادی که هر مطلبی را بیان میکنند، بدانند که با چنین اقداماتی، آب به آسیاب دشمن میریزند» و در دفاع از روند مذاکرات تأکید کرد: «مقام معظم رهبری به دولت اختیار دادهاند تا مسیر مذاکرات را دنبال کند». رئیسجمهور ادامه داد: «تمام مفاد تفاهمنامه امضا شده بین ایران و آمریکا به نفع ماست و دستاوردهای این گفتوگو و مذاکره عیان خواهد شد» و ابراز امیدواری کرد که گروه مذاکرهکننده با قدرت گفتوگوها را ادامه دهد. او گفت: «آنچه نوشته شده، دستاورد یک کار جمعی است. در شورایعالی امنیت ملی تقریباً همه اعضا متفق بودند که این اتفاق باید رخ دهد و تنها یک نفر نظر متفاوت داشت که وجود یک نظر مخالف در یک مجموعه نیز ایرادی ندارد».
رئیسجمهور همچنین درباره مخالفان مذاکرات گفت که نخستین مخالف جدی، بنیامین نتانیاهو و جریانهای همسو با او هستند که تمایلی به شکلگیری آرامش و ثبات در منطقه ندارند. از نگاه پزشکیان، ادامه تنش و درگیری به سود این جریانهاست. او همچنین از سلطنتطلبان بهعنوان گروه دیگری نام برد که به اعتقاد وی از موفقیت مذاکرات و بهبود شرایط کشور استقبال نمیکنند. رئیسجمهور تأکید کرد هر جریان یا فردی که با ایجاد تنش و اختلاف، روند گفتوگوها را تخریب کند عملاً در همان مسیری حرکت میکند که مخالفان خارجی مذاکرات دنبال میکنند.
موج انتقادها علیه نبویان
بعد از بازتاب اظهارات نبویان، موجی از واکنشها از سوی طیفهای مختلف سیاسی نیز شکل گرفت و از نمایندگان مجلس گرفته تا اعضای تیم رسانهای مذاکرات، فعالان سیاسی و حتی برخی رسانههای اصولگرا به این موضوع واکنش نشان دادند. مجتبی زارعی، نماینده مجلس، نبویان را به طرح مواضعی در جهت برهم زدن نظم سیاسی و «نظام اداره کشور مبتنی بر ولایت فقیه» متهم کرد و تأکید کرد که در برابر آنچه «دیکتاتوری فردی» خواند، خواهد ایستاد. او این اظهارات را «افشاگریهای ناقص و جهتدار» دانست که به گفته او میتواند به ساختارهای رسمی کشور و نظم مدنی و تمدنی مبتنی بر رهبری نظام آسیب بزند. زارعی همچنین تصریح کرد که این مواضع در راستای پوشش ادعای «مستعمره شدن ایران» از سوی نبویان مطرح شده است و در پایان اعلام کرد به زودی برای تنویر افکار عمومی توضیحات و مستندات بیشتری ارائه خواهد کرد.
سعید آجرلو، عضو کمیته رسانهای مذاکرات هم نبویان را متهم کرد که مطالب قدیمی را به شکل تحریف شده و ناقص روایت کرده است تا از پاسخگویی درباره ادعاهای قبلی خود فرار کند. امیرحسین یزدانپناه، دیگر عضو تیم رسانهای مذاکرات نیز ادعای نبویان درباره تنگه هرمز را رد کرد و گفت در متن تفاهم، ترتیباتی برای دریافت هزینه و اعمال نظارت ایران بر عبور و مرور در منطقه پیشبینی شده است. عبدالله رمضانزاده، سخنگوی دولت اصلاحات نیز در شبکه اجتماعی «ایکس» نوشت: «این صداوسیما، کار دست کشور میدهد! گفته باشم که به یادگار بماند»! حسن سلیمانی، سردبیر رسانه مشرق هم در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد که در صورت اثبات انتشار اسناد «بهکلی سری»، طبق قانون، مجازات چنین اقدامی میتواند تا ۱۰ سال حبس باشد. سلیمانی، خطاب به نبویان نوشت: «چرا نمیگویید این بریده های گزینش شده شما از حدود ۲۰ و چند مکاتبه بوده و از قضا از اولین مکاتبهها؟ شما که اسناد سری و به کلی سری نظام را افشا و منتشر کردید، لااقل درست و دقیق فاش می کردید». روزنامه اصولگرای خراسان هم با طرح این پرسش که آیا خروجی این روزهای صداوسیما به نفع وحدت جامعه است یا به اختلافافکنی دامن میزند نسبت به آثار چنین برنامههایی هشدار داد.
در ادامه حواشی، گرچه مصاحبه نبویان از آرشیو تلویزیون هم حذف شد، با این حال همچنان چند ابهام اصلی در این ماجرا باقی مانده است؛ از جمله اینکه اگر اسناد مورد اشاره واقعاً محرمانه بوده چگونه در اختیار یک نماینده مجلس قرار گرفته است؛ اگر افشای آنها جرم محسوب میشود، مسئولیت حقوقی این اقدام متوجه چه کسی است؛ و چرا درحالی که مدیر مرتبط با برنامه استعفا داده هنوز برخورد مشخصی با فردی که این اطلاعات را روی آنتن مطرح کرده، صورت نگرفته است.
