توسط : جوابیه سازمان صداوسیما به گزارش روزنامه سازندگی
در پی انتشار گزارش «سازمان شکاف ملی» در شماره سوم مرداد روزنامه سازندگی، روابط عمومی سازمان صداوسیما جوابیهای منتشر کرد که در ادامه میخوانید:
در پی انتشار مطلبی در روزنامه سازندگی با عنوان و مضمونی ناظر بر «سانسور سخنان رؤسای قوا»، «تشدید تنشهای سیاسی» و «نادیده گرفتن صدای رسمی دیپلماسی کشور» در رسانه ملی، روابط عمومی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران بهمنظور تنویر افکار عمومی و صیانت از حقیقت، لازم میداند توضیحات زیر را با رویکردی مستند، حرفهای و مبتنی بر واقعیات میدانی و رسانهای ارائه کند.
در آغاز باید تأکید شود که صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، بهعنوان رسانه ملی، خود را متعهد به انعکاس دقیق، مسئولانه، جامع و حرفهای مواضع و دیدگاههای مقامات رسمی کشور میداند و در همه سالهای گذشته نیز این وظیفه را در چارچوب مصالح ملی، ضوابط حرفهای، اصول امانتداری رسانهای و الزامات قانونی دنبال کرده است. از همین منظر، طرح این ادعا که سازمان صداوسیما بهصورت عامدانه یا سازمانیافته در مسیر «حذف روایت رسمی کشور» یا «تقویت شکاف و اختلاف» حرکت میکند ادعایی نادرست، غیرمنصفانه و مغایر با واقعیت عملکرد این سازمان در حوزه خبر و اطلاعرسانی است.
آنچه در مطلب یادشده بهعنوان «سانسور» یا «حذف گزینشی» مطرح شده در موارد متعددی ناشی از بیتوجهی به اصول حرفهای انتشار اخبار و ضوابط شناختهشده رسانهای در بازتاب نقلقولهای خاص و حساس است. رسانه ملی، بهویژه در شرایط خطیر و حساس کشور، نمیتواند و نباید بدون احراز صحت، بدون اخذ تأییدهای لازم در موارد مقتضی و بدون ملاحظه اقتضائات امنیتی، حقوقی و رسانهای هر عبارتی را به همان صورت خام و بدون بررسی در همه قالبها بازنشر کند. این اصل نه نشانه جانبداری سیاسی بلکه لازمه مسئولیت حرفهای و ملی یک رسانه فراگیر است.
درباره ادعای حذف یا تقلیل مواضع رسمی رؤسای قوا
روزنامه سازندگی در بخشی از مطلب خود مدعی شده که رسانه ملی با حذف یا تقلیل سخنان رؤسای قوا به اختلافات دامن زده و از بازتاب وحدت و هماهنگی میان قوا خودداری کرده است. این ادعا با واقعیت آرشیو و کنداکتور خبری سازمان مطابقت ندارد. نمونه روشن آن پوشش خبر حضور رئیسجمهور در شورایعالی قضایی در تاریخ ۲۹ تیرماه است که نهتنها نادیده گرفته نشد بلکه در سرخط اصلی بخشهای خبری ساعت ۲۱ و ۲۰:۳۰ قرار گرفت. در این گزارشها، افزون بر بازتاب حضور رئیسجمهور در آن نشست بر قدردانی رئیس قوه قضائیه و نیز ضرورت همدلی، همکاری و اتحاد میان دستگاهها تصریح و تأکید شد. اگر ادعای سازندگی مبنی بر بیاعتنایی رسانه ملی به همگرایی قوا صحیح بود، قرار گرفتن همین خبر در صدر مهمترین بخشهای خبری سازمان قابل توضیح نبود.
از این منظر، تعمیم برخی برداشتهای سلیقهای به یک «سیاست عام» علیه وحدت قوا، نه با مستندات موجود سازگار است و نه با رویکرد واقعی رسانه ملی. صداوسیما در طول سالهای فعالیت خود، در همه بزنگاههای مهم، بستری برای انعکاس مواضع رسمی کشور و تقویت انسجام ملی بوده و همچنان نیز چنین خواهد بود.
درباره اظهارات منسوب به رئیسجمهور
در بخشی از نقدهای منتشرشده، از رسانه ملی انتظار رفته است که هر نقلقول یا روایت شفاهی از دیدارها، گفتوگوهای خصوصی یا مواضع حساس مقامات عالی کشور بدون طی شدن فرآیندهای مرسوم تأیید و بدون ملاحظات لازم فوراً و بههمان صورت در همه خروجیها بازتاب یابد. بدیهی است چنین انتظاری با اصول حرفهای رسانه بهویژه در موضوعات مهم و حساس مرتبط با عالیترین سطوح تصمیمگیری کشور، سازگار نیست.
در مواردی که نقلقولی ناظر بر دیدارهای خصوصی، گفتوگوهای محرمانه یا مواضع تعیینکننده اشخاص عالیرتبه مطرح میشود، رسانه ملی نمیتواند و نباید صرفاً براساس نقل یک سخنران، بدون احراز مستندات لازم یا بدون اخذ تأییدهای مقتضی، آن را بهعنوان یک گزاره قطعی و تثبیت شده بازنشر کند. این رویکرد نه ناشی از بیاعتنایی به مقام گوینده است و نه نشانه برخورد سلیقهای؛ بلکه عین امانتداری و احتیاط حرفهای است. رسانه ملی در چنین مواردی موظف است میان سرعت در انتشار و صحت و اعتبار محتوا، جانب مسئولیت را رعایت کند. روشن است که صیانت از دقت و اصالت روایت در چنین موضوعاتی بر هرگونه شتابزدگی در بازنشر مقدم است.
درباره ادعای قطع یا حذف سخنان قالیباف و اژهای
در مطلب روزنامه سازندگی، موضوع گفتوگوی تلویزیونی رئیس محترم مجلس شورای اسلامی و نیز بخشهایی از سخنان رئیس محترم قوه قضائیه بهگونهای طرح شده که گویی سازمان صداوسیما با هدف حذف بخشی از واقعیت از انتشار مواضع آنان خودداری کرده است. این درحالی است که فرآیند تنظیم، تدوین و بازنشر محتوا در قالبهای مختلف خبری، تابع قواعد شناختهشده رسانهای است.
درباره پوشش مواضع وزیر محترم امور خارجه
بخش مهمی از مطلب منتشرشده به ادعای کمتوجهی رسانه ملی به مواضع وزیر محترم امور خارجه و نیز مصاحبههای ایشان با رسانههای خارجی اختصاص یافته است. در این زمینه صداوسیما لازم میداند با صراحت اعلام کند که پوشش اخبار، مواضع و فعالیتهای وزیر محترم امور خارجه و دستگاه دیپلماسی کشور در ماههای اخیر از مستمرترین، پرحجمترین و فعالانهترین پوششهای خبری سازمان بوده است.
بررسی میز سیاست خارجی خبرگزاری صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران از عملکرد ۵ ماهه اخیر نشان میدهد که تمامی فعالیتهای خبری وزیر محترم امور خارجه اعم از دیدارها، مأموریتها، سخنرانیها، موضعگیریها، تماسهای تلفنی، مذاکرات، نشستها و مصاحبههای ایشان در رسانه ملی بازتاب یافته است. این پوشش نه فقط شامل اخبار معمول بلکه شامل مصاحبههای اختصاصی با شبکههای خارجی نیز بوده است. روشن است که مصاحبههای اختصاصی با رسانههای خارجی به اقتضای ماهیت، مخاطب، زبان، چارچوب و دستورکار آن رسانهها تنظیم میشود و پخش کامل آنها در رسانه ملی، تابع روالهای حرفهای، تعاملات بیندستگاهی و محدودیتهای زمانی بخشهای خبری است.
در همین چارچوب، لازم است یادآوری شود که میز سیاست خارجی سازمان در ارتباط نزدیک و مستقیم با مرکز دیپلماسی و رسانه وزارت امور خارجه عمل میکند و چنانچه بر پخش کامل، ویژه یا موردی بخش خاصی از یک مصاحبه یا محتوای اختصاصی تأکیدی وجود داشته باشد روال حرفهای آن است که این موضوع از طریق همان مرکز به سازمان ابلاغ شود. بدیهی است در صورت وجود درخواست یا تأکید خاص از سوی وزیر محترم امور خارجه یا مجموعه دستگاه دیپلماسی، انتقال آن به رسانه ملی از مجرای سازمانی مربوطه انجام میشود. از اینرو طرح این موضوع بهگونهای که گویی رسانه ملی یکجانبه و بدون تعامل، تصمیم به حذف محتوای دیپلماتیک گرفته است با واقعیت سازوکارهای جاری میان دو دستگاه همخوان نیست.
همچنین باید توجه داشت که پخش مشروح و کامل همه گفتوگوهای وزیر محترم امور خارجه با رسانههای خارجی به دلیل محدودیتهای زمانی در بخشهای خبری و تفاوت قالب مخاطب در همه موارد امکانپذیر نیست؛ اما بخشهای کلیدی و مهم این مصاحبهها در قالب خبر، گزارش، زیرنویس، خبر مکتوب، خروجیهای سایت، شبکههای اجتماعی و دیگر بسترهای رسانه ملی منتشر شده است.
برای رفع هرگونه ابهام، بخشی از مصاحبههای وزیر محترم امور خارجه که در رسانه ملی منتشر و بازتاب یافته به شرح زیر است:
مصاحبه با PBS در ۱۹ اسفند
مصاحبه با MS NOW در ۲۳ اسفند
مصاحبه با الجزیره انگلیسی در ۲۷ اسفند
مصاحبه با الجزیره عربی در ۱۲ فروردین
مصاحبه با المیادین در ۱۳ خرداد
بررسیها حاکی از آن است که تمامی این مصاحبهها در رسانه ملی بازتاب یافتهاند. افزون بر این چنانچه مصاحبه یا بخش خاصی بیش از آنچه منتشر شده، مدنظر ایشان یا مجموعه وزارت امور خارجه باشد، انتظار میرود مطابق روال حرفهای از طریق مرکز دیپلماسی و رسانه آن وزارتخانه به رسانه ملی اعلام شود.
حجم و گستره انعکاس وزارت امور خارجه در رسانه ملی
در برابر ادعای نادیده گرفتن صدای رسمی دیپلماسی، آمارهای موجود تصویری کاملاً متفاوت ارائه میدهد. براساس دادههای مستند از آبان ماه گذشته تاکنون ۴۱۸ مورد خبر و محتوای رسانهای مرتبط با رئیس دستگاه سیاست خارجی در کنداکتور بخشهای خبری سازمان قرار گرفته و پخش شده است. این میزان انعکاس در مقایسه با سایر وزرا و وزارتخانهها با فاصلهای قابلتوجه در رتبه نخست قرار دارد. همچنین تمامی مواضع سخنگوی محترم وزارت امور خارجه در خروجیهای مختلف رسانه ملی بازتاب یافته و تنها از آذرماه گذشته تا پایان تیرماه جاری ۱۳۸ خبر مرتبط با جناب آقای بقایی منتشر شده است.
علاوه بر این نشستهای خبری سخنگوی وزارت امور خارجه نیز بهصورت ویژه پوشش داده شده است؛ به نحوی که افزون بر گزیده اظهارات در بخشهای خبری، اصل نشستها بهصورت زنده از شبکه خبر پخش و در روزهای بعد نیز بازپخش شده است. همچنین حضور مقامات این وزارتخانه در برنامههای شاخصی مانند «گفتوگوی ویژه خبری» نیز با همکاری و همراهی متقابل میان رسانه ملی و تیم رسانهای وزارت امور خارجه فراهم شده است. حتی در شرایط دشوار ناشی از جنگ و محدودیتهای امنیتی نیز رسانه ملی سازوکارهای لازم برای انتقال و بازتاب مواضع وزیر محترم امور خارجه را در اماکن خارج از سازمان فراهم کرده است.
با این حجم از تعامل، همراهی و انعکاس، نسبت دادن عنوانهایی نظیر «بایگانی شدن» یا «نادیده گرفتن صدای رسمی دیپلماسی» به عملکرد رسانه ملی، نهتنها با آمار و مستندات سازگار نیست بلکه تصویری خلاف واقع از مناسبات حرفهای میان سازمان صداوسیما و دستگاه دیپلماسی ارائه میدهد.
درباره ادعای جناحی بودن رسانه ملی
روزنامه سازندگی در بخشهایی از مطلب خود، مدیریت و عملکرد رسانه ملی را به یک جریان خاص نسبت داده و سازمان را متهم کرده که بهجای ایفای نقش ملی به اتاق عملیات یک جریان سیاسی تبدیل شده است. این نوع داوریهای کلی فاقد دقت حرفهای و مستندات عینی است. سازمان صداوسیما یک نهاد فراگیر ملی با ساختارهای متنوع، شبکههای متعدد، حوزههای مأموریتی گوناگون و هزاران نیروی انسانی است که در شرایط پیچیده و دشوار داخلی و خارجی، مسئولیت اطلاعرسانی، تبیین، آگاهیبخشی، ایجاد آرامش و مقابله با جنگ روانی دشمن را برعهده دارد. فروکاستن چنین نهادی به برچسبهای سیاسی و جناحی بیش از آنکه تحلیل واقعگرایانه باشد، نوعی مواجهه تقلیلی و تبلیغاتی با یک نهاد حاکمیتی است.
نقد عملکرد رسانه ملی، همانند هر نهاد دیگر، حق رسانهها و صاحبنظران است؛ اما این نقد زمانی اعتبار حرفهای مییابد که مبتنی بر سند، جامعنگر و به دور از پیشداوری باشد. نسبت دادن «جنگافروزی»، «افراطگرایی» یا «تولید ترس و یأس» به رسانهای که در سختترین روزهای بحران، جنگ، ناامنی، تهدید خارجی و عملیات روانی دشمن، اصلیترین مرجع انتقال خبر، هشدار، تبیین و انسجامبخشی به افکار عمومی بوده بیش از هر چیز نادیده گرفتن کارکرد واقعی رسانه ملی در میدان است.
درباره مرجعیت خبری و ادعای کاهش اعتماد عمومی
در مطلب یاد شده، با استناد به برخی گزارههای کلی، کاهش مرجعیت خبری صداوسیما نتیجه مستقیم تکصدایی و سانسور عنوان شده است. بدیهی است موضوع مرجعیت رسانهای، مقولهای پیچیده و چندعاملی است که نمیتوان آن را با چند برچسب سیاسی یا چند نمونه ادعایی فروکاست. تغییرات فناورانه، گسترش پلتفرمهای نوین، شتاب گردش اطلاعات، رقابت فشرده رسانهای و شکلگیری الگوهای جدید مصرف محتوا همگی در تحول میدان مرجعیت رسانهای دخیلاند. با این حال واقعیت آن است که در بزنگاههای اصلی کشور اعم از بحرانها، تحولات مهم امنیتی، جنگ روایتها، رویدادهای ملی و رخدادهای اضطراری همچنان یکی از اصلیترین مراجع رسمی و فراگیر برای دریافت خبر موثق و معتبر، رسانه ملی است.
از سوی دیگر، اگر برخی رسانهها واقعاً دغدغه تقویت مرجعیت رسانهای در داخل کشور را دارند، راه آن نه تخریب مستمر مهمترین نهاد رسانهای داخلی بلکه نقد منصفانه، همکاری حرفهای، پرهیز از تولید دوگانههای کاذب و کمک به ارتقای سرمایه رسانهای ملی است. تضعیف بیمبنا و مکرر رسانه ملی در نهایت به سود رسانههای معارض و برونمرزی تمام میشود؛ امری که طبیعتاً با ادعای دلسوزی برای انسجام ملی همخوانی ندارد.
نقد حق رسانههاست
روابط عمومی سازمان صداوسیما با تأکید بر حق رسانهها برای نقد عملکرد نهادهای عمومی بر این نکته نیز تصریح میکند که نقد حرفهای، زمانی واجد ارزش و اعتبار است که بر پایه اطلاعات صحیح، تحلیل منصفانه و استناد دقیق استوار باشد. انتشار اطلاعات نادرست، برجستهسازی گزینشی برخی ادعاها، نادیده گرفتن آرشیوهای روشن خبری و نتیجهگیریهای شتابزده، نهتنها کمکی به شفافیت و بهبود عملکرد رسانهها نمیکند بلکه خود نوعی عدول از اصول حرفهای رسانهای است.
در همین موضوع اخیر نیز برخی روایتهای منتشرشده بدون مراجعه به مستندات موجود، بدون بررسی خروجیهای خبری و بدون توجه به سازوکارهای حرفهای انتشار، عملکرد رسانه ملی را زیر سوال بردهاند. حال آنکه با یک بررسی ساده آرشیو هم پوشش گسترده تعاملات قوا روشن میشود، هم حجم بالای انعکاس اخبار وزارت امور خارجه و هم چارچوبهای حرفهای سازمان در مواجهه با موضوعات حساس.
