توسط : خداحافظی با داریوش عیاری فیلم‌بردار سینمای ایران
روز گذشته داریوش عیاری، فیلم‌بردار قدیمی سینمای ایران، در قطعه هنرمندان بهشت زهرا و با حضور جمعی از دوستان و همکارانش به خاک سپرده شد. او متولد ۱۳۲۵ در اهواز و برادر بزرگ‌تر کیانوش عیاری، فیلم‌ساز مطرح ایرانی بود. داریوش عیاری را می‌توان فیلم‌بردار ثابت کارهای برادرش کیانوش دانست، هرچند در کارنامه‌اش حضور در ۴۰ فیلم سینمایی دیده می‌شود. او که از دانش‌آموختگان سینمای آزاد اهواز در دهه ۵۰ بود، علاوه بر فیلم‌برداری کارهای کیانوش عیاری، با کارگردانانی چون محمدعلی طالبی، جلال مقدم، سیروس الوند، سیامک شایقی، جمشید حیدری، سعید امیرسلیمانی، علی سجادی‌حسینی، احمدرضا درویش، کیومرث پوراحمد، عباس رافعی، جمشید آهنگرانی، رسول صدرعاملی، منیژه حکمت، مرضیه برومند، مسعود کرامتی، ابراهیم وحیدزاده و فرزاد موتمن نیز همکاری کرده است. از مهم‌ترین فیلم‌هایی که داریوش عیاری به‌عنوان مدیر فیلم‌برداری و فیلم‌بردار در آنها حضور داشته، می‌توان به «خط پایان» ۱۳۶۴، «شبح کژدم» ۱۳۶۵، «آن‌سوی آتش» ۱۳۶۶، «روز باشکوه» ۱۳۶۷، «خواهران غریب» ۱۳۷۴، «دختری با کفش‌های کتانی» ۱۳۷۷، «زندان زنان» ۱۳۷۹، «صداها» ۱۳۸۶، «خانه پدری» ۱۳۸۹ و «کاناپه» ۱۳۹۵ اشاره کرد.
عیاری فعالیت سینمایی خود را بسیار پیش‌تر از ورود به سینمای حرفه‌ای آغاز کرده بود. او از چهره‌های فعال سینمای آزاد اهواز بود، جریانی که در دهه ۵۰ فرصتی برای تجربه‌کردن سینما خارج از ساختار رسمی تولید فیلم فراهم کرده بود و بسیاری از فیلم‌سازان آن دوره کار خود را از همین مسیر آغاز کردند. داریوش عیاری در کنار کیانوش عیاری از چهره‌های شناخته‌شده سینمای آزاد جنوب بود و در ساخت فیلم‌های کوتاه ۸ میلی‌متری این جریان نیز فعالیت داشت. در واقع، رابطه او با دوربین و سینما به سال‌ها پیش از آغاز حرفه‌ای کارش در «تنوره دیو» بازمی‌گشت و تجربه‌ای که بعدها در سینمای حرفه‌ای به‌کار گرفت، در همان سال‌ها شکل گرفته بود.
در سال ۱۳۴۸ نیز پدر خانواده برای داریوش یک دوربین سوپر ۸ خرید؛ دوربینی که قرار بود برای ثبت سفرها و اتفاقات خانوادگی مورد استفاده قرار گیرد، اما خیلی‌زود به وسیله‌ای برای تجربه‌های سینمایی دو برادر تبدیل شد. کیانوش عیاری بعدها در گفت‌وگویی با مجله فیلم در سال ۱۳۸۰ از تجربه‌های مشترک خود و داریوش با این دوربین گفته و حتی از دکوپاژ کردن صحنه‌های ساده خانوادگی برای ساخت تصاویر سینمایی یاد کرده بود. این تجربه‌ها نشان می‌دهد همکاری دو برادر بسیار پیش‌تر از ورودشان به سینمای حرفه‌ای شکل گرفته بود.
داریوش عیاری البته تنها یک فیلم‌بردار فنی نبود و در سال‌های فعالیتش در سینمای آزاد، نگاه و دیدگاه مشخصی نسبت به سینما داشت. او در بولتن شماره دوم سینمای آزاد، یادداشتی با عنوان «تکلیف من با سینمای آزاد چیست؟» منتشر کرد که بعدها در پژوهش‌های مربوط به تاریخ این جریان نیز مورد توجه قرار گرفت. عیاری در این نوشته به تغییرات سینمای آزاد و فاصله گرفتن آن از فضای تجربه‌گرای اولیه انتقاد کرده بود. همین نوشته نشان می‌دهد که او در همان سال‌های جوانی نیز نسبت به ساختار و مسیر سینما و شرایط تولید فیلم نگاه انتقادی داشت و فعالیتش صرفاً به کار فنی با دوربین محدود نمی‌شد. ورود داریوش عیاری به سینمای حرفه‌ای با «تنوره دیو» به کارگردانی کیانوش عیاری در سال ۱۳۶۴ رقم خورد. پس از آن، همکاری دو برادر ادامه پیدا کرد و فیلم‌هایی چون «شبح کژدم»، «آن‌سوی آتش»، «روز باشکوه»، «دو نیمه سیب»، «راز مینا»، «صداها»، «خانه پدری»، «کاناپه»، «جاده قدیم» و «ویلای ساحلی» از جمله آثاری بودند که داریوش عیاری در مقام فیلم‌بردار یا مدیر فیلم‌برداری در آنها حضور داشت. این همکاری طولانی، داریوش عیاری را به یکی از نزدیک‌ترین فیلم‌برداران به زبان سینمایی کیانوش عیاری تبدیل کرد. با این‌حال، کارنامه او به سینمای کیانوش محدود نماند؛ «خواهران غریب» به کارگردانی کیومرث پوراحمد، «دختری با کفش‌های کتانی» ساخته رسول صدرعاملی، «زندان زنان» و «سه زن» ساخته منیژه حکمت و «این سیب هم برای تو» ساخته سیروس الوند از دیگر فیلم‌هایی هستند که او در آنها پشت دوربین قرار گرفت. حضور در فیلم‌هایی با فضا و گونه‌های متفاوت، از فیلم‌های اجتماعی و شهری تا آثار خانوادگی و کودک، نشان می‌دهد که عیاری توانست زبان تصویری خود را با جهان کارگردان‌های مختلف هماهنگ کند.
در میان آثار او، «خانه پدری» یکی از مهم‌ترین نمونه‌های همکاری‌اش با کیانوش عیاری محسوب می‌شود؛ فیلمی که بخش عمده اتفاقات آن در فضای یک خانه می‌گذرد و روایتش در طول چند دهه ادامه پیدا می‌کند. عیاری در این فیلم نیز در مقام مدیر فیلم‌برداری حضور داشت و بار دیگر در کنار برادرش قرار گرفت. در سال‌های فعالیت داریوش عیاری، کمتر درباره خودش صحبت شد و نامش اغلب در کنار نام کارگردانان فیلم‌هایی که فیلم‌برداری کرده بود، قرار گرفت. شاید به همین دلیل است که با وجود حضور در نزدیک به ۴۰ فیلم سینمایی، بخش مهمی از مخاطبان سینما او را بیش از هر چیز با همکاری طولانی‌اش با کیانوش عیاری می‌شناسند. اما مرور کارنامه او نشان می‌دهد که داریوش عیاری بخشی از تاریخ فیلم‌برداری سینمای ایران از دهه ۶۰ تا سال‌های اخیر را با خود همراه داشته است.
همکاران قدیمی او نیز از داریوش عیاری به‌عنوان چهره‌ای باسواد، فنی و بی‌ادعا یاد کرده‌اند. در یکی از گفت‌وگوهای مربوط به سینمای آزاد اهواز، یکی از سینماگران آن دوره درباره داریوش عیاری گفته بود که او در اهواز «تنها کسی بود که مورد احترام همه ما بود و همه او را دوست داشتیم». در مراسم خاکسپاری او نیز جمعی از سینماگران از‌جمله همایون اسعدیان، رسول صدرعاملی، محمود کلاری، بهرام بدخشانی و محمد آلادپوش حضور داشتند و از جایگاه او در سینمای ایران و ویژگی‌های شخصیتی‌اش یاد کردند.
داریوش عیاری در ۸۰ سالگی درگذشت؛ فیلم‌برداری که بخش قابل‌توجهی از عمر خود را پشت دوربین گذراند و در سکوت، در شکل‌گیری تصویر ده‌ها فیلم سینمای ایران نقش داشت. شاید مهم‌ترین میراث او نه یک فیلم یا یک قاب مشخص، بلکه مجموعه‌ای از همکاری‌ها باشد که از سینمای آزاد اهواز آغاز شد و تا سال‌های پایانی فعالیت حرفه‌ای‌اش ادامه پیدا کرد؛ مسیری که او را از دوربین سوپر ۸ و فیلم‌های تجربی به یکی از فیلم‌برداران باسابقه سینمای ایران رساند.
