توسط : آن کارسون شاعر، جستارنویس و پژوهش‌گر ادبیات کلاسیک یونان برندۀ نوبل ادبیات ۲۰۲۶ شد
آکادمی سوئد پنج‌شنبه، ۸ اکتبر، آن کارسون، شاعر، جستارنویس، مترجم و پژوهش‌گر ادبیات کلاسیک را به‌عنوان برندۀ نوبل ادبیات ۲۰۲۶ معرفی کرد. آکادمی سوئد دلیل این انتخاب را «آثار جسورانه و خلاقانه‌ای» دانست که در گفت‌وگویی بازی‌گوشانه با سنت کلاسیک، شکل‌های تازه‌ای برای ادبیات معاصر ساخته‌اند. کارسون ۷۶ ساله، نویسنده‌ای است که به‌سادگی در یک قالب ادبی قرار نمی‌گیرد. او که با اسطوره‌ها و واژه‌ها میان دنیای باستان و زندگی امروز پل می‌زند، نوزدهمین زن برندۀ نوبل ادبیات و سومین نویسندۀ متولد کاناداست که پس از سائول بلو در سال ۱۹۷۶ و آلیس مونرو در سال ۲۰۱۳ به این افتخار رسیده است. اینگرید کارلبرگ، دبیر دائمی آکادمی سوئد، در جریان کنفرانس خبری برای معرفی برندۀ این جایزه، روز پنج‌شنبه گفت کمی پیش‌تر با کارسون تماس گرفته و او از شنیدن این خبر «بسیار غافل‌گیر شده» است. او افزود: «تماس کوتاهی بود؛ تنها چیزی که شاعر می‌توانست بگوید این بود که در ایسلند است و به صدای باد گوش می‌دهد». به گفتۀ نیکول آراگی، نمایندۀ کارسون، این نویسنده که در آشپزخانه‌اش در ریکیاویک، ایسلند، پس از اطلاع از دریافت جایزه غافل‌گیر شده بود، فقط گفت: «وای!»
ازجمله آثار کلیدی کارسون که توسط کمیتۀ نوبل به آن‌ها اشاره شده است، می‌توان به «اروس تلخ و شیرین»، اولین کتاب او در سال ۱۹۸۶ دربارۀ خدای عشق و «مقاله شیشه‌ای»، شعری بلند از سال ۱۹۹۵ دربارۀ عشق یک‌طرفه، یاد کرد. این کمیته همچنین از «نورم اشتباه» مجموعه شعری که برای او نامزدی جایزۀ ملی کتاب در سال ۲۰۲۴ را به ارمغان آورد، یاد کرد. اشعار این مجموعه موضوع‌هایی از جمله پدرش، برف و فرهنگ لغت محلی را در بر می‌گیرد که به گفته کارسون هیچ ارتباطی بین آن‌ها وجود ندارد و به همین دلیل او آن‌ها را «اشتباه» نامیده است. اولین کتاب کارسون، «اروس تلخ و شیرین» (۱۹۹۶)، مفهوم اروس را از یونان باستان تا به امروز دنبال می‌کند. او در این کتاب می‌نویسد: «کلماتی که می‌خوانیم و کلماتی که می‌نویسیم، هرگز دقیقاً منظور ما را نمی‌رسانند. افرادی که دوست‌شان داریم هرگز آن‌طور که می‌خواهیم نیستند. این دو نماد هرگز کاملاً با هم مطابقت ندارند. اروس چیزی بین این دو است». او نزدیک به ۲۰ کتاب شعر، مقاله و ترجمه منتشر کرده است، از جمله «یک اورستیا» (۲۰۱۰) که داستان‌های آگاممنون، الکترا و اورستس را روایت می‌کند. کارسون در سال ۱۹۹۶ جایزۀ ادبی لانان، در سال ۱۹۹۸ بورسیه گوگنهایم و در سال ۲۰۰۰ بورسیه مک‌آرتور را دریافت کرد. او هنرمند مقیم دانشگاه نیویورک است و با همکاری همسرش، رابرت کوری، تدریس می‌کند. آن کارسون استاد ادبیات کلاسیک یونان است و ردپای اسطوره‌های یونانی در بسیاری از آثارش دیده می‌شود، اما او صرفاً گذشته را بازگو نمی‌کند؛ او اسطوره، عشق، فقدان، میل و تنهایی را به جهان امروز می‌آورد و با فرم‌هایی غیرمعمول بازنویسی می‌کند. آثارش گاهی شبیه شعرند، گاهی جستار، گاهی روایت، و گاهی چیزی میان همۀ این‌ها. همین بی‌اعتنایی به مرزهای ژانری، یکی از ویژگی‌های مهم جهان ادبی کارسون است. آن کارسون، بیشتر برای ترجمه‌هایش از متون یونان باستان و بازآفرینی آن‌ها با لحنی مدرن و بازی‌گوشانه شناخته می‌شود. «زندگی‌نامۀ سرخ: رمانی به نظم» که سال ۱۹۹۸ منتشر شد، قطعه‌ای از شعر یونانی را به داستان عشق ویران‌گر یک نوجوان دمدمی مزاج تبدیل کرد. «زندگی‌نامه سرخ» با الهام از اسطوره یونانی گریون و هراکلس نوشته شده و در دنیای مدرن اتفاق می‌افتد. به گفتۀ ناشر آمریکایی کتاب «زندگی‌نامۀ سرخ»، از این کتاب حدود ۱۰۰ هزار نسخه تنها در آمریکا فروخته شده است. «سند سرخ» هم که سال ۲۰۱۳ منتشر شد، به نوعی دنباله کتاب قبلی بود، دربارۀ یک سفر جاده‌ای. او در این کتاب هشدار می‌دهد: «زندگی کردن پس از پایان اسطوره‌ات، کاری خطرناک است». دیزی فرید، شاعر، در نقدی بر «سند سرخ» در سال ۲۰۱۳ برای نیویورک تایمز نوشت: «بسیاری در شکاف‌های ژانر زحمت می‌کشند، اما کارسون با رویکردی دل‌نشین، دوست‌داشتنی، پیچیده و بی‌خیال، شاید بیشترین و بهترین کار را در دو دهۀ گذشته انجام داده باشد تا مردم را از نگرانی زیاد برای این‌که چه چیزی شعر است و چه چیزی نیست، بازدارد».
از این نویسنده در ایران تاکنون تنها کتاب «چگونه شعر نخوانیم» با ترجمۀ سعید امیری و توسط انتشارات آنیما منتشر شده و گویا ترجمۀ قاسم نجاری از «زندگی‌نامۀ سرخ» او هم در دست انتشار است. البته پس از جایزۀ نوبل در ماه‌های آینده احتمالاً مترجمان و ناشران بسیاری سراغ آثار او خواهند رفت و احتمالاً بر سر انتشار زودتر آثارش رقابتی در پیش باشد.
استقبال از نوبل کارسون
با توجه به سعی آکادمی سوئد در حفظ تعادل جنسیتی و منطقه‌ای، امسال احتمال بیشتری می‌رفت که یک نویسنده زن غیراروپایی برندۀ این جایزه باشد. در طول ۹ سال گذشته، نوبل ادبیات به‌طور متناوب بین برندگان مرد و زن، از کازوئو ایشیگورو در سال ۲۰۱۷ و اولگا توکارچوک در سال ۲۰۱۸ گرفته تا هان کانگ در سال ۲۰۲۴ و لازلو کراسناهورکایی در سال ۲۰۲۵، چرخیده است. از این‌رو با توجه به این الگو انتظار می‌رفت امسال یک نویسنده زن انتخاب محتمل‌تری باشد. با توجه به این‌که برندۀ سال پیش، کراسناهورکای از مجارستان موفق به کسب این جایزه شد، برخی ناظران انتظار داشتند که این جایزه امسال به خارج از اروپا برسد. در این میان نویسندگان آمریکای لاتین توجه ویژه‌ای را به خود جلب کرده بودند، زیرا از زمان ماریو بارگاس یوسا از پرو در سال ۲۰۱۰، هیچ نویسنده‌ای برندۀ این جایزه نشده است.
جایزه نوبل برای کارسون واکنش‌های شادی‌آوری را از سوی شاعران دیگر، نویسندگان کلاسیک و حتی مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، به همراه داشت.
نیکول آراگی، نماینده کارسون، در بیانیه‌ای ایمیلی گفت: «آن کارسون به‌عنوان یک کلاسیک‌دان، شاعر و اجراکننده، نشان داده است که چگونه با اسرار و پوچی‌های زبان و ویژگی‌های ابدی داستان‌های خاص، ما را در زمان حال تسخیر می‌کند. او نویسنده‌ای از آتش‌های بزرگ -عشق، خشم، اندوه- و همچنین نویسنده‌ای از زندگی روزمره است. او یک دم سرگرم می‌کند و دمی دیگر همه را خرد می‌کند».
کلودیا رنکین، شاعر، در مصاحبه‌ای گفت که از دریافت جایزۀ نوبل توسط کارسون «بسیار خوشحال» است و افزود، دانشجویانش در برنامه نویسندگی خلاق در دانشگاه نیویورک نیز از دریافت این جایزه خوشحال خواهند شد، زیرا آن‌ها به تازگی برخی از آثار کارسون را مطالعه کرده‌اند. رنکین گفت: «هیچ ترمی نیست که من نوشته‌های او را درس ندهم. او کسی است که در ۳۰سال گذشته تخیل را در مورد نویسندگی و شعر آزاد کرده است». در سال‌های اخیر، کارسون و همسر هنرمندش رابرت کوری، وقت خود را بین کانادا، میشیگان، و ایسلند تقسیم کرده‌اند. راگنار کیارتانسون، یکی از محبوب‌ترین هنرمندان معاصر ایسلند، در یک مصاحبه تلفنی گفت این دو نفر وقتی در ریکیاویک، پایتخت این کشور بودند، وقت خود را صرف شرکت در نمایش‌های هنری و ادبی زیرزمینی، حمایت از هنرمندان و وقت گذراندن با آن‌ها در مکان‌های عمومی شهر می‌کردند. این هنرمند افزود: «کارسون برای صحنۀ فرهنگی این‌جا خیلی مهم است. یک نیروی قوی است و همه واقعاً خوشحالند».
نویسنده خجالتی
آن کارسون در سال ۱۹۵۰ در تورنتو متولد شد و خانواده‌اش به دلیل شغل پدرش که بانک‌دار بود، چندین‌بار در کانادا نقل مکان کردند. آن از دبیرستان به زبان و متون یونان باستان علاقه‌مند شد و بعدها در دانشگاه تورنتو تحصیل کرد و هم‌زمان با پیشرفت حرفه نویسندگی‌اش، به‌عنوان مدرس ادبیات کلاسیک در کالج‌های کانادا، از جمله دانشگاه کلگری و دانشگاه مک‌گیل، مشغول کار شد. او در کالج‌های آمریکا، از جمله دانشگاه کرنل و دانشگاه نیویورک، هم کار کرده است. کارسون کمتر چهره عمومی دارد و روی جلد کتاب‌های او به‌ندرت عکس نویسنده جای می‌گیرد و گاهی حتی بیوگرافی نویسنده را هم ندارد. او به‌ندرت در مصاحبه‌ها دربارۀ زندگی خصوصی خود صحبت کرده، گرچه سال ۲۰۲۴ در گفت‌وگویی گفت به بیماری پارکینسون مبتلاست و دست‌خطش «از هم پاشیده» است. کارسون افزود: «من قبلاً از نوشتن در دفترچه‌ها، قفسه کردن آن‌ها، روز به روز، سال به سال لذت می‌بردم. حالا خطوط عمودی خم می‌شوند یا می‌شکنند یا به همه جهات می‌روند، مصوت‌ها به حباب تبدیل می‌شوند، شیب حروف زاویه هوشمند و صاف خود را از دست می‌دهد، همه این‌ها شرم‌آور به نظر می‌رسد. من تمام پاراگراف‌ها را از شرم پاک می‌کنم».
دکلان اسپرینگ، ویراستار کارسون در انتشارات نیو دایرکشنز، ناشر آمریکایی او، گفت که سعی کرده با کارسون تماس بگیرد تا دریافت جایزه نوبل را به او تبریک بگوید، اما تلفنش خاموش بود. اسپرینگ گفت: «او واقعاً خجالتی است».
