توسط : روایت بنیاد شهیدعلی شمخانی از جزئیات جلسه ۹ اسفند
گروه سیاسی: صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ درحالی که فرماندهان ارشد نظامی و امنیتی کشور در بیت رهبری گردهم آمده بودند تا درباره دو پرونده حساس تصمیمسازی کنند؛ یکی احتمال قریبالوقوع بودن حمله آمریکا و اسرائیل و دیگری اجرای طرحی برای مدیریت بحرانهای داخلی با کمترین تلفات انسانی، حمله آغاز شد. جلسهای که به روایت بنیاد دریاسالار شهیدعلی شمخانی قرار بود، آخرین هماهنگیها برای مواجهه با یک «تهدید چندلایه» را انجام دهد، خود به نخستین هدف حملات آمریکا در آغاز جنگ ۴۰ روزه تبدیل شد. اطلاعیه بنیاد، در کنار تشریح بخشهایی از این نشست برای نخستینبار از دستور ویژه رهبر انقلاب پس از اطلاع از جان باختن حدود سه هزار نفر در حوادث دی ماه ۱۴۰۴ نیز پرده برمیدارد؛ روایتی که نشان میدهد، دغدغه کاهش تلفات انسانی حتی در میانه سختترین محاسبات امنیتی به یکی از محورهای اصلی تصمیمسازی تبدیل شده بود.
بنیاد دریاسالار شهیدعلی شمخانی در اطلاعیهای که روز گذشته منتشر کرد، بخشهایی از جزئیات جلسه صبح ۹ اسفند ۱۴۰۴ را روایت کرده است؛ جلسهای که به گفته این بنیاد، در بیت رهبری و با حضور علی شمخانی و جمعی از فرماندهان ارشد نظامی برگزار شد اما پیش از پایان در نخستین روز جنگ ۴۰روزه، هدف حمله آمریکا قرار گرفت. اطلاعیه بنیاد همه جزئیات این نشست را روایت نمیکند اما بخشهایی از دستورکارها و فضای حاکم بر آن را تشریح میکند؛ فضایی که نشان میدهد فرماندهان حاضر، وقوع حمله نظامی را قریبالوقوع میدانستند و همزمان در حال بررسی نحوه مواجهه با پیامدهای امنیتی و اجتماعی آن بودند.
دو دستورکار روی یک میز
براساس آنچه در اطلاعیه آمده، شامگاه هشتم اسفند برای علی شمخانی و شماری از فرماندهان ارشد تقریباً قطعی شده بود که آمریکا و رژیم صهیونیستی در روزهای آینده به ایران حمله خواهند کرد. حتی گفته شده، شمخانی همان شب متنی را برای انتشار در اختیار واحد اطلاعرسانی دبیرخانه شورای دفاع قرار داده بود که در آن به احتمال حمله مشترک آمریکا و اسرائیل و پاسخ ایران اشاره شده بود. صبح روز بعد، کمیته فرعی شورای دفاع تشکیل جلسه داد؛ نشستی که دو دستورکار اصلی داشت. دستور نخست، بررسی روند اجرای «طرح جامع سازماندهی منابع، ساختارها، نیروی انسانی و تأمین تجهیزات جدید برای مدیریت اغتشاشات» بود؛ طرحی که هدف آن، آمادگی کشور برای مدیریت بحرانهای داخلی با کمترین میزان تلفات انسانی عنوان شده است. دستور دوم، بررسی نشانههای حمله قریبالوقوع آمریکا و رژیم صهیونیستی و تصمیمسازی برای مواجهه با آن بود. این دو موضوع اگرچه در ظاهر مستقل بهنظر میرسیدند اما در روایت بنیاد، دو ضلع یک تهدید واحد بودند؛ تهدیدی که هم حمله خارجی را شامل میشد و هم احتمال ایجاد بحرانهای داخلی. اما جلسه به پایان نرسید. به روایت بنیاد، در همان زمان که نشست در حال برگزاری بود، حمله آغاز شد و علی شمخانی و تعدادی از فرماندهان حاضر به شهادت رسیدند.
چرا مدیریت بحرانها در دستورکار بود؟
بخش مهمی از اطلاعیه به پیشینه شکلگیری طرح مدیریت بحرانهای اجتماعی اختصاص دارد. براساس این روایت در فاصله سالهای ۱۳۹۶ تا ۱۴۰۱ شمخانی بهعنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی همواره بر این موضوع تأکید داشت که مدیریت اعتراضات باید با حداقل استفاده از سلاح گرم و کمترین تلفات انسانی انجام شود. این رویکرد البته مخالفانی هم داشت.
به گفته بنیاد، برخی منتقدان معتقد بودند چنین سیاستی موجب محدود شدن نیروهای حاضر در میدان شده و هزینه بیشتری به نیروهای نظامی، انتظامی و بسیج تحمیل کرده است. حتی در برخی جلسات، انتقادهای تندی نسبت به این سیاست مطرح میشد. با این حال شمخانی از این رویکرد عقبنشینی نکرد.
اطلاعیه تأکید میکند که این نگاه صرفاً دیدگاه شخصی او نبود بلکه ریشه در تأکیدهای مستمر رهبر انقلاب بر جلوگیری از آسیب دیدن مردم و معترضان داشت. در بخشهایی از اطلاعیه آمده که رهبر انقلاب در جریان رخدادهای اعتراضی، گزارشهای روزانه درباره تعداد مجروحان و جانباختگان را دریافت میکردند و نسبت به افزایش تلفات انسانی حساسیت ویژهای داشتند.
دی ماه ۱۴۰۴؛ نقطه تغییر
به روایت بنیاد، حوادث دی ماه ۱۴۰۴ این دغدغه را وارد مرحله تازهای کرد. در اطلاعیه آمده که بررسیهای نهادهای مسئول نشان میداد، دشمن در طراحی و هدایت این حوادث نقش محوری داشته و هدف، ایجاد رخنه امنیتی و بحران اجتماعی در داخل کشور بوده است. در ادامه نیز به مجموعهای از رخدادهای بعدی اشاره میشود؛ ازجمله اعتراف مقامهای رژیم صهیونیستی درباره برنامهریزی برای آشوبهای داخلی، اظهارات رئیسجمهور آمریکا درباره انتقال سلاح از اقلیم کردستان عراق به ایران همچنین حمله به صنایع شهید میثمی وزارت دفاع.
بنیاد معتقد است این مجموعه شواهد نشان میدهد، تهدید علیه ایران صرفاً نظامی نبوده بلکه بخشی از یک الگوی «تهدید ترکیبی» محسوب میشده است؛ الگویی که عملیات نظامی خارجی، ایجاد بحران اجتماعی و تضعیف ظرفیتهای مدیریت داخلی را همزمان دنبال میکرد.
دستور ویژه رهبر شهید
شاید مهمترین بخش اطلاعیه، روایت تازهای باشد که از واکنش رهبر انقلاب پس از اطلاع از شمار جانباختگان دی ماه ۱۴۰۴ ارائه میدهد. در بخشهایی از این اطلاعیه آمده که رهبر انقلاب از جان باختن حدود سه هزار نفر در این حوادث «بهشدت متأثر و ناراحت» بودند. همچنین روایت شده که علی شمخانی پس از آن وقایع تقریباً در همه جلسات مرتبط با مسائل اجتماعی و امنیتی، موضوع جانباختگان را مطرح میکرد.
از نگاه این دو، مسئله صرفاً شناسایی نقش دشمن در هدایت بحران نبود؛ بلکه پرسش اصلی این بود که اگر چنین رخدادی دوباره تکرار شود، چگونه میتوان هم امنیت را حفظ کرد و هم از افزایش تلفات انسانی جلوگیری کرد. همین دغدغه، به گفته بنیاد، زمینه تدوین یک طرح جامع را فراهم کرد.
اطلاعیه توضیح میدهد که پس از این اتفاقات، طرح جامعی برای سازماندهی ساختارها، منابع، تجهیزات و نیروی انسانی جهت مدیریت بحرانهای مشابه تدوین شد. مطالعات کارشناسی انجام گرفت، جلسات متعددی با حضور مسئولان دفاعی، امنیتی و انتظامی برگزار شد و در نهایت نسخه نهایی برای بررسی به رهبر انقلاب ارائه شد. براساس روایت بنیاد رهبر انقلاب با اصل طرح موافقت کردند و بر تسریع در اجرای آن تأکید داشتند. در ادامه نیز آمده که شمخانی پیشنهاد کرده بود، مسئولیت پیگیری اجرای طرح به دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی واگذار شود اما رهبر انقلاب با توجه به اهمیت موضوع تأکید کردند که دبیرخانه شورای دفاع و شخص شمخانی، اجرای آن را تا مرحله نهایی دنبال کنند. اطلاعیه در این بخش نیز وارد جزئیات اجرایی طرح نمیشود و تنها اشاره میکند که کمیتههای تخصصی مأمور پیگیری آن شدند.
آخرین حلقه یک روایت
انتشار این اطلاعیه را میتوان تکمیلکننده بخشی از روایتهایی دانست که طی هفتههای اخیر درباره جلسه صبح ۹ اسفند مطرح شده بود. پیش از این نیز سیدعباس عراقچی در گفتوگویی از اهمیت آن نشست سخن گفته بود اما اطلاعیه بنیاد شمخانی برای نخستین بار بخشی از دستورکارهای جلسه و زمینههای شکلگیری آن را تشریح میکند.
با این حال متن منتشرشده همچنان همه زوایای جلسه را روشن نمیکند. اطلاعیه صرفاً بخشهایی از روند تصمیمسازی، دغدغههای مطرح شده و مأموریتهای محول شده را روایت کرده و درباره جزئیات مذاکرات، حاضران، تصمیمات نهایی یا روند لحظه آغاز حمله، توضیح بیشتری ارائه نمیدهد. با این همه تصویری که از کنار هم قرار دادن بخشهای مختلف اطلاعیه بهدست میآید، نشان میدهد صبح ۹ اسفند، فرماندهان ارشد کشور در حال بررسی دو موضوع همزمان بودند؛ آمادگی برای مقابله با حملهای که وقوع آن را قطعی میدانستند و اجرای طرحی که هدفش کاهش هزینههای انسانی در صورت بروز بحرانهای داخلی بود. جلسهای که قرار بود درباره آینده تصمیم بگیرد، پیش از آنکه به پایان برسد، خود به بخشی از تاریخ جنگ ۴۰ روزه تبدیل شد؛ رویدادی که اکنون با انتشار این اطلاعیه، بخشی دیگر از روایت آن در معرض افکار عمومی قرار گرفته است.
