توسط : انگلیس، فرانسه، آلمان و ایتالیا برای رفع تحریمهای ایران اعلام آمادگی کردند
گروه بینالملل: با آغاز نشست سران گروه هفت، فضای دیپلماتیک میان قدرتهای غربی بار دیگر تحتتأثیر تحولات تازه در پرونده ایران و آمریکا قرار گرفت. گزارش خبرگزاری رویترز حاکی از آن است که چهار کشور اروپایی موسوم به ای۴ شامل بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا پس از توافق احتمالی میان ایران و ایالات متحده برای پایان جنگ، آمادگی خود را برای بررسی لغو تدریجی تحریمها علیه تهران اعلام کردهاند. این موضعگیری در ظاهر نشانهای از انعطاف دیپلماتیک اروپا تلقی میشود اما در عمق خود بیانگر تلاش اتحادیه اروپا برای بازتعریف نقش خویش در معماری امنیتی جدید خاورمیانه است؛ معماریای که پس از سالها تنش و درگیری اکنون در حال ورود به مرحلهای از بازتنظیم سیاسی است.
در بیانیه مشترک این چهار کشور تأکید شده که در صورت برداشتن گامهای مشخص از سوی ایران در حوزه برنامه هستهای مسیر کاهش تحریمها میتواند فعال شود. هرچند در این بیانیه همچنان ادبیات هشدارآمیز درباره جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای تکرار شده اما لحن کلی آن نسبت به سالهای گذشته کمتر تقابلی و بیشتر مشروط و مذاکرهمحور ارزیابی میشود. این تغییر لحن نشانهای از درک جدید اروپا از محدودیتهای سیاست فشار و پیامدهای آن برای امنیت و اقتصاد جهانی است.
در سطح کلانتر، اتحادیه اروپا که در جریان جنگ و تنشهای اخیر با پیامدهای اقتصادی قابلتوجهی، بهویژه در حوزه انرژی، مواجه شده بود، اکنون تلاش میکند از مسیر دیپلماسی، ثبات نسبی را به بازارهای خود بازگرداند. مسئول سیاست خارجی این اتحادیه، کایا کالاس، توافق اخیر را «گامی حیاتی برای ثبات منطقه» توصیف کرده و آن را مرتبط با کاهش بحران انرژی در اروپا دانسته است. این موضع نشان میدهد که نگاه اروپا به پرونده ایران صرفاً امنیتی یا ایدئولوژیک نیست بلکه بهشدت با ملاحظات اقتصادی و انرژی گره خورده است؛ موضوعی که در سالهای اخیر با افزایش وابستگی بازار اروپا به ثبات خاورمیانه، اهمیت بیشتری یافته است.
همچنین آنتونیو کوستا، رئیس شورای اروپا با استقبال از توافق، آمادگی اتحادیه برای مشارکت در تدوین یک چارچوب جامع صلح پایدار در خاورمیانه را اعلام کرده است. این رویکرد نشاندهنده تلاش بروکسل برای ایفای نقش فعالتر در مدیریت بحرانهای منطقهای و کاهش وابستگی صرف به سیاستهای واشنگتن است. در واقع اروپا بهدنبال آن است که در دوره پس از بحران از جایگاه یک بازیگر حاشیهای به یک میانجی مؤثر و تعیینکننده تبدیل شود.
رویترز در تحلیل خود، موضع چهار کشور اروپایی را نشانهای از آمادگی تدریجی اروپا برای همراهی با روند جدید پس از توافق ایران و آمریکا ارزیابی کرده است. این تحلیل بر این فرض استوار است که در صورت اجرای کامل توافق، امکان آغاز مذاکرات گستردهتر درباره موضوعات مورد اختلاف ازجمله برنامه هستهای، امنیت منطقهای و تحریمها فراهم خواهد شد. در این چارچوب، اروپا بهجای تقابل مستقیم به سمت مدیریت مرحلهای بحران و استفاده از ابزارهای تشویقی مانند رفع تدریجی تحریمها حرکت میکند.
از سوی دیگر، نقش کشورهای واسطه نیز در این روند قابل توجه است. گزارشها حاکی از آن است که شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بهعنوان یکی از میانجیهای کلیدی، اعلام کرده که مراسم امضای رسمی توافق در ژنو برگزار خواهد شد. انتخاب ژنو بهعنوان یکی از نمادهای دیپلماسی چندجانبه، خود پیام روشنی از تلاش طرفها برای قرار دادن این توافق در چارچوبهای بینالمللی و کاهش تنشهای نمادین دارد.
در پس این تحولات، اختلاف بنیادین میان اروپا و دولت آمریکا در دوره ترامپ همچنان قابل مشاهده است. این اختلاف نه صرفاً تاکتیکی بلکه ریشهدار و ساختاری است. واشنگتن در بسیاری از مقاطع به سیاست فشار حداکثری و حتی گزینههای نظامی بهعنوان ابزار اصلی مهار ایران نگاه کرده، درحالی که اروپا چنین رویکردی را پرهزینه، بیثباتکننده و تهدیدی برای امنیت انرژی و اقتصاد خود ارزیابی کرده است. از نگاه اروپا هرگونه تشدید نظامی در خلیجفارس میتواند به سرعت بازار انرژی جهانی را دچار شوک کند و پیامدهای آن مستقیماً به اقتصاد شکننده قاره سبز منتقل شود. در مجموع آنچه در حال شکلگیری است، نوعی بازآرایی در روابط فراآتلانتیکی و رویکردهای غرب نسبت به ایران است. اروپا به سمت دیپلماسی مشروط و تدریجی حرکت میکند، درحالی که آمریکا همچنان میان گزینههای سختگیرانه و توافقهای محدود در نوسان است.
