توسط : ایران به توافق مکه میپیوندد؟
شبکه المیادین به نقل از منبع ایرانی، مدعی شد ایران دعوتنامهای برای پیوستن به «توافق مکه» دریافت کرده و این موضوع در تهران در حال بررسی است. در همین حال اظهارات سرلشکر محسن رضایی، دبیر شورایعالی امنیت ملی، نشان میدهد تهران دستکم در وضعیت فعلی، خود را صرفاً در جایگاه تأییدکننده توافقی که دیگران طراحی کردهاند، نمیبیند.
چرا پیمانی را تأیید کنیم که نمیشناسیم؟
رضایی درباره این توافق گفت: «عربستان، ترکیه و پاکستان یک پیمان درست کردند زیرا آمریکا به آنها گفت، خداحافظ ما داریم میرویم. اینها میخواهند خلأ ایالات متحده در منطقه را پر کنند». او با اشاره به درخواست برای تأیید این پیمان، افزود: «خُب ما وقتی نمیدانیم چه چیزی را امضا کردهاید، چرا آن را تأیید کنیم؟» رضایی در ادامه گفت اگر ایران این خلأ را ایجاد نمیکرد، آمریکا از منطقه کنار نمیرفت تا دیگران جای آن را بگیرند و «غنیمت ما را ببرند». او در نهایت تأکید کرد، ایران و مصر میتوانند بهعنوان مؤسس در توافق مکه حضور داشته باشند، نه اینکه صرفاً از آنها خواسته شود پیمانی را تأیید کنند که پیشتر از سوی دیگران شکل گرفته است.
قاهره هم محتاطانه وارد شد
ایران تنها کشوری نیست که نامش در ارتباط با آینده توافق مکه مطرح شده است. پیشتر بدر عبدالعاطی، وزیر امور خارجه مصر، نخستین موضع رسمی قاهره را درباره این توافق اعلام کرد و گفت مصر ابعاد مختلف آن را با جدیت بررسی میکند. عبدالعاطی روز پنجشنبه در نشست خبری مشترک با هاکان فیدان، وزیر امور خارجه ترکیه، گفت این موضوع «با نهایت جدیت و از جنبههای مختلف» بررسی خواهد شد و ابعاد حقوقی، فنی و قانونی آن پیش از تصمیم نهایی بهدقت مورد ارزیابی قرار میگیرد.
چرا «مکه»؟
انتخاب نام مکه برای این توافق نیز حامل پیام مهمی است. این پیمان در شهر مقدس مکه نهایی و امضا شد و رهبران عربستان، ترکیه و پاکستان با انتخاب این شهر، ترتیبات ژئوپلیتیکی خود را به قلب معنوی جهان اسلام پیوند زدند. این انتخاب به توافق علاوه بر اهمیت سیاسی و امنیتی، بار معنوی و پاناسلامی میدهد. در عرف دیپلماتیک نیز برخی توافقهای مهم براساس محل نهایی شدن آنها نامگذاری میشوند؛ توافقهای کمپدیوید و ابراهیم نمونههایی از این رویکرد هستند. برای عربستان، میزبانی نشست در مکه و نامگذاری پیمان بهنام این شهر، تصویر ریاض بهعنوان خادم حرمین شریفین و مدعی نقش رهبری در جهان اسلام را تقویت میکند و در عین حال بستری برای نمایش وحدت میان سه قدرت نظامی مهم در خاورمیانه و جنوب آسیا فراهم میکند.
سه قدرت با سه برگ برنده
در قلب توافق مکه، معماری امنیت جمعی قرار دارد؛ سازوکاری که شباهت زیادی به ماده ۵ ناتو دارد و براساس آن حمله مسلحانه به هر یک از سه عضو، حمله به همه آنها تلقی خواهد شد. در این ساختار هر کشور نیز ظرفیت متفاوتی را وارد ائتلاف میکند. عربستان سرمایه مالی عظیم، اهرم اقتصادی و موقعیت جغرافیایی راهبردی خود را دارد. ترکیه فناوریهای پیشرفته دفاعی، تجهیزات نظامی نوین و صنعت قدرتمند تسلیحات و تجهیزات دفاعی را ارائه میکند. پاکستان نیز نیروی انسانی نظامی و رزمی باتجربه خود را در کنار جایگاهش بهعنوان تنها کشور هستهای این ائتلاف وارد میکند.
ماهیت توافق مکه
با وجود عنوان بلندپروازانه «پیمان مکه»، کارشناسان آن را بیش از آنکه ایجاد یک نیروی نظامی دائمی و یکپارچه بدانند، نوعی بیمه راهبردی و چارچوبی برای همکاری دفاعی ارزیابی میکنند. این پیمان بهطور خودکار، چتر بازدارندگی هستهای فراگیر ایجاد نمیکند و الزاماً نیز بهمعنای مداخله فوری نظامی اعضا در هر بحران نیست. در واقع ریاض، آنکارا و اسلامآباد در حال ایجاد بستری انعطافپذیر برای همکاری اطلاعاتی، تولید مشترک تجهیزات دفاعی و برگزاری منظم رزمایشهای نظامی هستند؛ بستری که هدف آن افزایش تابآوری اعضا و توان جمعی آنها بدون قطع روابط با قدرتهای بزرگ جهانی است.
