توسط : پاسخ نهایی واشنگتن به تهران میرسد؟
مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا به نقطهای رسیده که حالا یک پاسخ میتواند، مسیر روزهای آینده را تغییر دهد. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در پایان سفر خود به نیویورک اعلام کرد که یکی از میانجیهای قطری روز سهشنبه بار دیگر با هیأت ایرانی دیدار کرده و درباره راههای تحقق شروط تهران گفتوگو کرده است. قرار است میانجیهای قطری این ایدهها را بار دیگر با طرف آمریکایی مطرح کرده سپس پاسخ نهایی واشنگتن را به تهران منتقل کنند؛ پاسخی که عراقچی ابراز امیدواری کرده تا روز چهارشنبه دریافت شود. این بار اما مسئله فقط بر سر ادامه یا توقف گفتوگوها نیست. روی میز مذاکرات مجموعهای از موضوعات بههم پیوسته قرار دارد: تنگه هرمز، پرونده هستهای، تحریمهای اقتصادی و داراییهای مسدود شده ایران. همین پیوند باعث شده هر خبر تازه از مذاکرات بلافاصله با روایتهای متفاوت و گاه متناقض از مواضع دو طرف همراه شود. عراقچی میگوید، ارتباط تهران با میانجیهای قطری و پاکستانی از گذشته وجود داشته اما پس از ارائه طرح ۷ مادهای ایران، این ارتباط جدیتر شده است. به گفته او اگر پاسخ آمریکا دریافت شود، تصمیمگیری درباره آن در تهران انجام خواهد شد. وزیر امورخارجه ایران در عین حال گزارشهایی که از تغییر موضع تهران حکایت دارند را رد کرده و صریح گفته است: «هیچ تغییری در مواضع ایران رخ نداده است».
گره هرمز
یکی از اصلیترین گرههای مذاکرات، تنگه هرمز است. تهران پیش از این، شروط خود را برای بازگشایی تنگه اعلام و عراقچی نیز تأکید کرده که در این موضع، تغییری ایجاد نشده است. او گفت شروط ایران برای بازگشایی تنگه هرمز مشخص است و «در حال حاضر اصلاً بحثی وجود نداشته که انعطافی وجود داشته باشد». با این حال همزمان با تلاش میانجیها برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشنگتن، روایتهای دیگری از آنچه در مذاکرات میگذرد منتشر شد. شبکه «الحدث» به نقل از منابعی در پاکستان مدعی شد که ایران در مذاکرات غیرمستقیم با آمریکا با توقف غنیسازی اورانیوم در ازای کاهش تحریمهای واشنگتن موافقت کرده است. همین منابع مدعی شدند که میانجیها برای واداشتن ایران به ارائه امتیازهای هستهای بر تهران فشار وارد میکنند. این روایت با موضع رسمی تهران که بر نبود تغییر در مواضع ایران تأکید دارد، فاصله دارد و همین مسئله بر ابهامهای موجود درباره مذاکرات افزوده است.
پیشنهادهایی که تکذیب شد
در سوی دیگر، گزارشهایی از واشنگتن منتشر شد که نشان میداد کاخ سفید نیز در حال بررسی امکان معاملهای محدود در برابر گامهای هستهای ایران است. پایگاه خبری «اکسیوس» روز دوشنبه ۶ مهر ۱۴۰۵ به نقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد که دونالد ترامپ آماده است در ازای برداشتن گامهای مشخص از سوی ایران درباره برنامه هستهای، بخشی از تحریمها علیه جمهوری اسلامی را کاهش دهد و امکان دسترسی تهران به داراییهای مسدود شدهاش را فراهم کند.
اما این خبر خیلی زود با واکنش مستقیم ترامپ مواجه شد. رئیسجمهوری آمریکا در تروثسوشال این گزارش را تکذیب کرد و نوشت: «این خبر کذب است. من هیچ پیشنهادی به آنها ندادهام!» ترامپ گزارش اکسیوس را نیز «خبر ساختگی» خواند و خواستار پس گرفتن آن شد. با وجود این تکذیب در همان روز از واشنگتن پیامهایی منتشر شد که نشان میداد، کانالهای غیرمستقیم همچنان فعال هستند. ترامپ در کاخ سفید گفت: «این جنگ تمام خواهد شد و ما در این جنگ پیروز میشویم و قیمت بنزین با سرعت زیادی پائین خواهد آمد». او همچنین تأکید کرد، آمریکا مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شده و جمهوری اسلامی نیز این موضوع را میداند.
ترامپ بار دیگر گفت: «ایران هرگز سلاح هستهای نخواهد داشت». او دستیابی ایران به چنین سلاحی را خطری فراتر از اسرائیل و خاورمیانه دانست و گفت این خطر میتواند، آمریکا را نیز تهدید کند. رئیسجمهوری آمریکا همچنین کسانی که دستیابی ایران به سلاح هستهای را قابلقبول میدانند را «دیوانه» خواند و تأکید کرد: «آنها سلاح هستهای ندارند و نمیتوانند داشته باشند».
واشنگن توپ را در زمین ایران انداخت
درحالی که ترامپ از پیروزی و ادامه فشار سخن میگوید مقامهای آمریکایی نیز از وجود یک مسیر مذاکره خبر میدهند. یک مقام آمریکایی در گفتوگو با الجزیره اعلام کرد، واشنگتن از طریق میانجیها به گفتوگویی مثبت با ایران ادامه میدهد اما بدون رسیدگی به موضوع هستهای، توافقی حاصل نخواهد شد. این مقام گفت، ترامپ آماده است در ازای پیشرفت در پرونده هستهای، تحریمها علیه ایران را کاهش دهد و داراییهای بلوکه شده این کشور را آزاد کند. با این حال واشنگتن نسبت به وعدههای ایران تردید دارد و خواستار تضمینهایی است که نشان دهد، تهران جدی است. جیدی ونس، معاون ترامپ نیز گفت که امکان دستیابی به توافق با ایران وجود دارد اما این امر به تعهد تهران به «رفتار خوب» و عمل به وعدههایش بستگی دارد. او تأکید کرد، واشنگتن «براساس عمل مذاکره میکند نه حرف» و همین مسئله تعیین خواهد کرد که آمریکا در دو ماه آینده چگونه با ایران برخورد کند. در چنین شرایطی سخنان رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز قابلتوجه است. او گفته است اگر اراده سیاسی در روند مذاکرات هستهای وجود داشته باشد، دستیابی به یک توافق تازه با ایران میتواند در مدت کوتاهی امکانپذیر شود.
فراتر از یک توافق موقت
آنچه اکنون در نیویورک و از مسیر میانجیها در جریان است بیش از یک چانهزنی بر سر یک بند یا یک امتیاز است. اگر مذاکرات تنها به بازگشایی هرمز، کاهش بخشی از تحریمها یا ایجاد یک تفاهم موقت درباره پرونده هستهای محدود شود ممکن است، تنشها برای مدتی کنترل شود اما ریشه اختلاف همچنان باقی خواهد ماند.
خاورمیانه همچنان منطقهای است که در آن فاصله میان دیپلماسی و جنگ میتواند بسیار کوتاه باشد. در چنین فضایی مذاکره میتواند، مسیری برای متوقف کردن چرخهای باشد که در نهایت چیزی جز خسارت و تلفات بیشتر بر جای نمیگذارد.
به همین دلیل تحول واقعی زمانی رخ خواهد داد که سطح گفتوگوها از موضوعات فوری مانند تنگه هرمز، برنامه هستهای و تحریمها فراتر برود و به تعریف مناسبات آینده ایران و آمریکا برسد؛ مناسباتی که در آن برای نقاط اصلی اختلاف، چارچوبی روشن و پایدار تعریف شود. در غیر اینصورت هر تفاهمی که صرفاً برای عبور از بحران جاری شکل بگیرد ممکن است تنها فرصتی موقت برای کاهش تنش باشد؛ نه پایانی بر مناقشهای که سالهاست میان تهران و واشنگتن ادامه دارد.
