توسط : تاثیر تحریمهای تازه هوانوردی بر آژانسها، هتلها و بومگردیها
محدودیت پروازهای خارجی ایران دیگر فقط مسئله صنعت هوانوردی نیست. موج تازه تحریمهای آمریکا علیه شرکتهای هواپیمایی ایرانی، زنجیرهای را تحتتأثیر قرار داده که از آژانسهای مسافرتی آغاز میشود و به هتلها، اقامتگاههای بومگردی، راهنمایان تور، رانندگان، رستورانها، تجار و حتی صنایعدستی میرسد. صنعتی که پیش از این نیز از جنگ، تورم و کاهش سفر آسیب دیده بود حالا با محدودتر شدن مسیرهای هوایی با بحران تازهای روبهرو شده است. همزمان وزارت خزانهداری آمریکا، تلاش برای گسترش محدودیتهای هوانوردی ایران را افزایش داده و براساس گزارش والاستریتژورنال، مقامهای این وزارتخانه با نمایندگان بیش از ۵۰ کشور درباره تشدید محدودیتها علیه ایران، بهویژه در بخش هوانوردی، رایزنی کردهاند. در همین شرایط خبر توقیف یک هواپیمای کاسپین در استانبول نیز منتشر شد؛ هرچند علت اعلام شده برای این توقیف، بدهی پرداخت نشده شرکت هواپیمایی به یک شرکت خدمات زمینی بود. در مقابل، همه مسیرها نیز بسته نماندهاند و شرکت عراقی ایرویز، پروازهای میان نجف و فرودگاههای ایران را از سر گرفته است.
آژانسها در خطمقدم بحران
نخستین جایی که آثار این وضعیت به شکل مستقیم دیده میشود، دفاتر خدمات مسافرتی است. حدود ۶ هزار آژانس دارای مجوز در کشور ثبت شدهاند اما رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی استان تهران در مردادماه سال جاری گفته بود احتمالا تنها حدود یکششم آنها همچنان توان فعال ماندن دارند. زیان انباشته دفاتر نیز از دو هزار میلیارد تومان عبور کرده است. این بحران بعد از خسارت سنگین ماههای گذشته از راه رسیده است. حرمتالله رفیعی، رئیس انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران پیشتر خسارت وارد شده به گردشگری در جریان جنگ ۴۰ روزه را حدود ۲۵ هزار میلیارد تومان برآورد کرده بود که به گفته او ۵ هزار میلیارد تومان آن مستقیما متوجه آژانسهای هواپیمایی شده بود. مشکل دفاتر فقط کاهش فروش نیست. در صورت لغو پرواز، آژانس باید پول مسافر را پس بدهد؛ درحالی که ممکن است، وجه بلیت پیشتر به شرکت هواپیمایی یا کارگزار خارجی پرداخت شده باشد و بازگرداندن آن به دلیل محدودیتهای بانکی، صرافی و اداری زمانبر شود. در مقابل، اجاره دفتر، بیمه، مالیات و حقوق کارکنان همچنان باید پرداخت شود. نتیجه برای برخی دفاتر انتخاب میان تعدیل نیرو، کوچکسازی یا تعطیلی است.
از هتل خالی تا بومگردی بدون مسافر
گردشگری صنعتی بههمپیوسته است. براساس دادههای مطرح شده، گردشگری و حملونقل هوایی بستری برای اشتغال حدود ۱.۷ میلیون نفر به شکل مستقیم و غیرمستقیم فراهم کردهاند. بنابراین کاهش مسافر فقط درآمد ایرلاین یا آژانس را کم نمیکند؛ هتل، اقامتگاه، راهنمای گردشگری، راننده، رستوران و فروشنده صنایعدستی نیز سهم خود را از این بحران میگیرد. نشانههای این وضعیت در جنوب کشور آشکارتر است. گزارشها از تعطیلی شماری از بومگردیها و کسبوکارهای وابسته به گردشگری حکایت دارد. صاحبان اقامتگاههای قشم و بوشهر از کاهش شدید یا توقف ورود مسافر میگویند و برخی حتی تمدید مجوزهای خود را کنار گذاشتهاند. براساس آمار اعلام شده از سوی مدیرکل میراث فرهنگی هرمزگان حدود ۴.۵ میلیون گردشگر از سفر به این استان منصرف شدهاند. در همین حال ۱۱۰ فروند لنج آسیب دیده، دو شناور تفریحی نیمهکروز از مدار خارج شده و دستکم دو اثر تاریخی استان نیز آسیب دیدهاند. اهمیت بومگردی برای اقتصاد محلی فقط به صاحب یک اقامتگاه محدود نمیشود. یکی از مدیران بومگردی قشم برآورد کرده که یک اقامتگاه میتواند دستکم برای ۱۰ نفر بهطور مستقیم و حدود ۲۰ نفر به شکل غیرمستقیم اشتغال ایجاد کند. وقتی مسافر نمیآید، راننده، کافهدار، رستوراندار، صیاد و دیگر کسبوکارهای محلی نیز مشتری خود را از دست میدهند.
دولت چه ابزاری دارد؟
در چنین شرایطی، مسئله قیمت سفر نیز مطرح است. انوشیروان محسنیبندپی، معاون گردشگری وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی گفته است که در شرایط فعلی، راهکاری برای کنترل و کاهش قیمت حملونقل وجود ندارد. فعالسازی مرزهای زمینی، توسعه سفرهای منطقهای و «کارت سفر» ازجمله گزینههایی است که برای حفظ جریان سفر مطرح شده اما وزارت گردشگری مستقیما اختیار تعیین نرخ بلیت هواپیما را ندارد. تازهترین آمارهای وزارت میراث فرهنگی نیز نشان میدهد که ساختار گردشگری ورودی ایران همچنان بیش از همه به کشورهای همسایه و مرزهای زمینی وابسته است. به گفته رضا صالحیامیری، وزیر میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود یک میلیون و ۹۰۶ هزار مسافر وارد ایران شدهاند و عراق با بیش از یک میلیون و ۲۶۱ هزار نفر، بزرگترین مبدأ مسافران ورودی بوده است. در مردادماه نیز از ۵۶۳ هزار و ۸۳۸ مسافر ورودی ۷۹.۶درصد از مرزهای زمینی و تنها ۲۰.۳ درصد از مسیر هوایی وارد کشور شدهاند.
