توسط : کتاب سینماگر متفکر:گفت وگو با داریوش مهرجویی مروری است بر کارنامه و خاطرات این فیلمساز مهم سینمای ایران
♦️در مهر ١٤٠٢ وقتی خبر قتل داریوش مهرجویی و همســرش وحیده محمدی فر مانند پتکی بر ســر ســینمای ایران فرود آمد، جامعه هنری کشور را در شوکی عمیق فرو برد. این فاجعه نه تنها یک کارگردان برجســته را از ما گرفــت بلکه نمادی از پایان یک عصر در ســینمای نوین ایران بود. مهرجویی خالق آثاری چون «گاو،» «هامــون» و «درخت گلابی» بــا فیلم هایش، مرزهای واقعیت و خیــال را درنوردیــده و نســل هایی از مخاطبان را با پرسش های فلسفی و اجتماعی روبه رو کرده بود.
✳️ بهمن مقصودلو، متولد ١٣٢٥ در گرگان، یکی از پژوهشگران شناخته شده سینمای ایران در خارج از کشور است. او با دکترای مطالعات سینما از دانشــگاه کلمبیا، کارنامه ای قابل اعتنا دارد که شــامل ١٠ کتاب می شود. نشــر برج پیش تر گفت وگوی او با بهرام بیضایی و بازیگــران زن فیلم های او را در کتاب «موزاییک استعاره ها» منتشــر کرده بود. تفاوت کلیدی اینجاست: بیضایی زنده اســت و می تواند به گفت وگو ادامه دهد، اما مهرجویی نه. مرگ او، این کتاب را از یک مصاحبه ســاده به یک وصیت نامه سینمایی تبدیل کرده است.
کشش بی پایان به فلسفه و داستان
بخش اول کتاب، که هســته اصلی و قلب تپنده آن به شمار می رود، گفتوگوی مستقیم و بیپرده مقصودلو با مهرجویی است. مقصودلو در این بخش با ظرافت و هدفمندی خاصی پیش می رود؛ گویی نقشــهای دقیق در ذهن دارد تا لایه لایه، زندگی و جهانبینی این ســینماگر را برای خواننده بگشــاید. آغاز گفتوگو از ریشههاست: خانواده مهرجویی، کودکیاش در تهران و تمایلات اولیه و عمیقی که از همان نوجوانی در او ریشه دوانده بود، عشق به موسیقی، نواختن سنتور و پیانو، غرق شدن در زبان و ادبیات و کشش بیپایان به فلسفه و داستان.
❇️ انقلاب که آمد، گفت وگو وارد فصلی جدید می شــود. نخستین فیلم مهرجویی پس از انقلاب، «مدرســهای که میرفتیــم» با چالشهای تازهای روبهرو و متوقف شــد. مهرجویی با صراحــت از این تجربهها میگوید و نشان میدهد، چگونه ســینماگران نسل او مجبور بودند در فضای جدید، راهی برای بقا و بیان بیابند. ســپس «اجاره نشــینها» بررسی میشود، فیلمی با طنزی تلخ و هوشمندانه درباره آپارتماننشینی، مشــکلات اجتماعی و روابط انســانی در جامعه در حال تغییر ایران.
سایۀ سنگین سانسور
در نهایت، گفت وگو به «ســنتوری» می رســد، فیلمی که با توقیف طولانی و سانسور شــدید روبه رو شد اما آنچه در کل این بخش اول به وضوح دیده می شود، ســایۀ سنگین سانسور بر تمام کارنامه مهرجویی اســت: پیش از انقلاب بــا توقیف «گاو» و «پســتچی» و پس از آن با محدودیت های «هامون،» توقیف «ســنتوری» و موانع بی شمار دیگر. مقصودلو با سؤالات نقادانه و هوشمندانه اش، مهرجویی را وادار می کند تا پشــت صحنۀ این دردسرها را با جزئیات بازگو کند. این بخش، بیش از یک مرور فیلم، سفری است به عمق ذهن و قلب یک سینماگر که با وجود همه موانع هرگز تســلیم نشد.
