توسط : “مسعود پزشکیان”، رئیسجمهور در گفتوگو با شبکه تلویزیونی “فاکسنیوز” که مورد حمایت “ترامپ” است، صراحتاً اعلام کرد: ایران آمادگی دارد تا پیش از انتخابات میاندورهای با آمریکا به توافق برسد. همزمان “عراقچی” نیز از ارائه طرح ۷روزه ایران به آمریکا خبر داد
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، در دو حضور رسانهای در نیویورک، پیام نسبتاً روشنی درباره مسیر پیش روی تهران و واشنگتن فرستاد: ایران خواهان ادامه جنگ نیست و آماده است به چارچوب تفاهمی که در ۲۸ خردادماه میان دو طرف شکل گرفته بود، بازگردد. با این حال تهران همزمان تأکید دارد که پایان جنگ نباید بهمعنای تسلیم در برابر فشار نظامی و اقتصادی آمریکا باشد. پزشکیان روز پنجشنبه در حاشیه هشتادویکمین مجمع عمومی سازمان ملل در گفتوگویی کوتاه با شبکه «انبیسی نیوز» و چند رسانه دیگر گفت: «نمیخواهیم کار به انتخابات میاندورهای برسد». او افزود: «میخواهیم آمریکاییها پیش از انتخابات میاندورهای به تفاهمنامه بازگردند».
جنگ را انتخاب نکردیم
رئیسجمهور در مصاحبه جداگانهای با برت بایر در شبکه فاکسنیوز نیز موضع تهران را تشریح کرد. پزشکیان گفت، ایران آغازگر جنگ نبوده و تمایلی به ادامه آن ندارد. او گفت: «ما جنگ را انتخاب نکردیم. جنگ به ما تحمیل شد». با این حال پزشکیان تأکید کرد اگر ایران هدف حمله قرار گیرد از خود دفاع خواهد کرد. هنگامی که از او پرسیده شد آیا احتمال دارد جنگ تا پایان سال خاتمه یابد، تصمیم نهایی را متوجه واشنگتن دانست و گفت: «ما نمیخواهیم این وضعیت ادامه پیدا کند. آمریکاست که باید انتخاب کند، میخواهد این را تمام کند یا نه». این اظهارات پزشکیان، موضع دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا در جریان سخنرانی در مجمع عمومی سازمان ملل را رد میکند که بیان کرد ایران منتظر است تا نتایج انتخابات میاندوره کنگره آمریکا را ببیند.
پیشنهاد هستهای روی میز
بخش مهم دیگری از اظهارات پزشکیان در گفتوگو با فاکسنیوز به برنامه هستهای ایران مربوط بود. او بار دیگر تأکید کرد تهران بهدنبال ساخت سلاح هستهای نیست و با اشاره به فتوای رهبر سابق انقلاب درباره سلاحهای کشتار جمعی گفت، ایران «هرگز» بهدنبال سلاح هستهای نبوده است. رئیسجمهور همچنین از آمادگی تهران برای کاهش سطح غنیسازی و پذیرش راستیآزمایی بینالمللی خبر داد. او مشخصاً درباره اورانیوم غنی شده تا سطح ۶۰ درصد گفت: «گفتهایم حاضر به رقیق کردن آن هستیم. مسئله بزرگی نیست. آمادهایم خود را در معرض راستیآزمایی قرار دهیم». پزشکیان همچنین گفت، ایران آماده است امکان بازرسی از برنامه هستهای خود را فراهم کند؛ موضوعی که میتواند یکی از عناصر مهم هر توافق احتمالی میان تهران و واشنگتن باشد. پزشکیان همزمان خط قرمز دیگری را نیز روشن کرد: فشار اقتصادی قرار نیست، ایران را وادار به پذیرش خواستههای آمریکا کند. او مشکلات اقتصادی کشور را تأیید کرد اما گفت، تهران به مقاومت ادامه خواهد داد و «برای ماندن، هر سختی را تحمل خواهد کرد». پزشکیان در عین حال افزود اگر دولت آمریکا در چارچوب قوانین بینالمللی خواهان توافق باشد، ایران آماده است. او گفت: «اگر نه، قبل از انتخابات یا بعد از انتخابات چه فرقی برای ما میکند؟»
نقش کلیدی هرمز
در همین حال، گزارش رویترز از مذاکرات جاری در نیویورک نشان میدهد که موضوع تنگه هرمز به یکی از مهمترین اجزای چانهزنی میان تهران و واشنگتن تبدیل شده است.
براساس این گزارش، ایران و آمریکا در حال بررسی یک توافق مرحلهای برای خروج از وضعیت جنگی هستند؛ توافقی که میتواند با بازگشایی تنگه هرمز از سوی ایران و لغو محاصره اقتصادی از سوی آمریکا آغاز شود. اما مشکل اصلی همچنان پابرجاست: هیچیک از دو طرف نمیخواهد، نخستین طرفی باشد که اهرم فشار خود را کنار میگذارد. منابع ایرانی و غربی به رویترز گفتهاند یکی از راههای عبور از این بنبست میتواند، توافقی مرحلهبندیشده، باشد.
در چنین سناریویی، ایران در ازای لغو محاصره اقتصادی آمریکا و احتمالاً دسترسی به داراییهای مسدود شده، امکان کشتیرانی در تنگه هرمز را فراهم میکند.
این مدل در واقع تلاش میکند، مشکل اصلی مذاکرات را حل کند: چگونه میتوان همزمان امتیاز داد و از نظر سیاسی متهم به عقبنشینی یکجانبه نشد؟
طرح ۷ روزه عراقچی
در همین چارچوب، سیدعباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، از پیشنهادی مشخصتر سخن گفته است. روزنامه نیویورکتایمز گزارش داد، تهران از طریق میانجیها طرحی ۷روزه را به واشنگتن ارائه کرده که براساس آن ابتدا خصومتها متوقف شود، سپس تنگه هرمز بازگشایی و بعد مذاکرات جامع درباره برنامه هستهای آغاز شود. عراقچی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل گفت که این طرح شباهت زیادی به تعهداتی دارد که در تفاهم ماه ژوئن میان ایران و آمریکا شکل گرفته بود. او گفت تهران آماده است بلافاصله پس از موافقت واشنگتن اجرای آن را آغاز کند.
عراقچی توضیح داد: «ما از طریق میانجیها طرحی را به آمریکا ارائه کردهایم که براساس آن اگر شرایط مشخصی محقق شود، تنگه هرمز در پایان روز هفتم باز خواهد شد و مذاکرات از سر گرفته میشود». او نیز مانند پزشکیان تأکید کرد که بهتر است، توافق پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا حاصل شود.
دیپلماسی ادامه دارد
در واشنگتن نیز مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، تلاش کرده درباره مذاکرات با احتیاط سخن بگوید. او دستیابی به توافق را نیازمند تلاش مستمر در یک بازه زمانی دانست و گفت که نمیخواهد گفتوگوهای جاری را یک پیشرفت بزرگ جلوه دهد اما نفس انجام گفتوگوها را اتفاقی مهم توصیف کرد. اکنون عراقچی قرار است دستکم تا روز دوشنبه در نیویورک بماند و رایزنیها با حضور میانجیهای منطقهای ادامه پیدا کند. محور اصلی این تلاشها احیای تفاهم اسلامآباد در قالبی تازه یا دستیابی به تفاهمی جدید است.
مسئله اصلی دیگر صرفاً محتوای توافق نیست؛ بلکه شکل اجرای آن نیز اهمیت دارد. هر دو طرف باید بتوانند، اقدامی را بپذیرند که در داخل بهعنوان عقبنشینی یا تسلیم یکجانبه تعبیر نشود. پیشنهاد مرحلهای ۷روزه عراقچی و پیوند دادن بازگشایی هرمز با کاهش فشار اقتصادی آمریکا، تلاشی برای حل همین معادله است. معادلهای که یک سوی آن پایان جنگ، توقف خصومتها و بازگشت به مذاکره قرار دارد و سوی دیگرش اختلاف بر سر ترتیب اقدامات و این پرسش تعیینکننده که کدام طرف باید نخستین گام را بردارد.
در همین حال، والاستریت ژورنال نوشت: کشورهای حاشیه خلیج فارس بر سر تلاشها برای از سرگیری مذاکرات میان آمریکا و ایران دچار اختلاف شدهاند. براساس این گزارش، عربستان سعودی معتقد است ایران باید پیش از هرگونه توافق با فشار بیشتری مواجه شود و در این زمینه به حملات به کشتیرانی در خلیج فارس و اقدامات حوثیها در یمن استناد میکند.
قطر و عمان از بازگشایی مرحلهای تنگه هرمز و دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک حمایت میکنند.
