توسط : نشست خبری “سیدستار هاشمی”، وزیر ارتباطات با تأکید بر دگردیسی در حکمرانی فضای مجازی و حق دسترسی آزاد به اینترنت بینالملل برگزار شد
نخستین نشست خبری سیدستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، با پرسشی آغاز شد که طی ماههای اخیر به یکی از بحثبرانگیزترین موضوعات حوزه ارتباطات کشور تبدیل شده است؛ «اینترنت پرو». خبرنگار روزنامه سازندگی از وزیر پرسید؛ چرا طرحی که قرار بود در شرایط بحرانی به حفظ ارتباط کسبوکارها با اینترنت جهانی کمک کند، در عمل به بستری برای فروش دسترسی ویژه، ایجاد بازار سیاه و شکلگیری احساس تبعیض میان کاربران تبدیل شد؟ هاشمی در پاسخ تأکید کرد: وزارت ارتباطات پیشنهاددهنده این طرح نبوده و فلسفه اولیه آن کاملاً متفاوت از آن چیزی بوده که در ادامه رخ داد. به گفته او، در شرایط اضطراری و احتمال محدود شدن اینترنت بینالملل قرار بود، راهکاری برای تداوم فعالیت کسبوکارها و جلوگیری از خسارت اقتصادی پیشبینی شود. اما به مرور این طرح از هدف اصلی خود فاصله گرفت و بهجای آنکه ابزاری برای حفظ فعالیت شرکتها باشد به سمت ارائه دسترسی ویژه برای گروههای گستردهتری از کاربران حرکت کرد. وزیر ارتباطات گفت: آنچه رخ داد، نوعی خلط میان خدمات B2B و B2C بود؛ درحالی که خدمات ویژه کسبوکارها نمیتواند جایگزین دسترسی عمومی شهروندان شود. او همچنین از ورود قوه قضائیه به پرونده اینترنت پرو خبر داد و اعلام کرد که جلساتی برای تشریح فلسفه اولیه طرح و بررسی انحرافات آن برگزار شده است.
در ادامه، حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی نیز تأیید کرد که مصوبه اولیه اینترنت ویژه با هدف مدیریت شرایط بحرانی تدوین شده بود اما در روند اجرا به شکلی پیش رفت که احساس تبعیض میان کاربران ایجاد شد. فتاحی از بررسی تخلفات احتمالی اپراتورها خبر داد و گفت، اپراتورها موظف شدهاند که مبالغ اضافه دریافت شده را به کاربران بازگردانند. او همچنین تأکید کرد، هرگونه ارائه خدمات ویژه در آینده باید در چارچوب قانون و تعرفههای مصوب انجام شود. اما ماجرای اینترنت پرو، تنها یکی از محورهای نشست خبری دیروز بود؛ نشستی که در آن وزیر ارتباطات صریحتر از همیشه درباره محدودیتهای اینترنت، سیاستهای فیلترینگ، امنیت سایبری، اقتصاد دیجیتال و حتی آینده حکمرانی فضای مجازی سخن گفت.
قطعی اینترنت؛ راهحل امنیتی یا هزینهای برای کشور؟
یکی از مهمترین بخشهای نشست زمانی بود که هاشمی به رابطه میان امنیت و محدودسازی اینترنت پرداخت. او با انتقاد از این تصور که قطع اینترنت الزاماً امنیت ایجاد میکند، گفت تجربههای اخیر خلاف این موضوع را نشان داده است. وزیر ارتباطات تصریح کرد، در دورههایی که اینترنت با محدودیت جدی مواجه بوده همچنان شاهد وقوع حوادث امنیتی و حتی شهادت برخی مسئولان ارشد امنیتی کشور بودهایم. از نگاه او این تجربه نشان میدهد که نمیتوان صرفاً با بستن اینترنت، امنیت را تضمین کرد و باید درباره این رویکرد بازنگری صورت گیرد. هاشمی همچنین هشدار داد که قطع طولانیمدت اینترنت میتواند پیامدهای امنیتی معکوس داشته باشد. به گفته او، بسیاری از سامانهها، سرورها و حتی تلفنهای همراه برای حفظ امنیت خود نیازمند دریافت بهروزرسانیهای مستمر هستند و محدود شدن دسترسی به اینترنت، میتواند آسیبپذیری آنها را افزایش دهد.
خسارت روزانه ۱۵ میلیون دلاری
وزیر ارتباطات در بخش دیگری از سخنان خود به هزینه اقتصادی محدودیتهای اینترنت اشاره کرد. او با استناد به گزارش مرکز پژوهشهای مجلس گفت، خسارت ناشی از قطعی اینترنت در اقتصاد دیجیتال روزانه حدود ۱۵ میلیون دلار برآورد شده است. به گفته هاشمی، اقتصاد دیجیتال بر پایه اعتماد، پایداری و دسترسی مستمر شکل میگیرد و هنگامی که فعالان اقتصادی هر روز نگران قطع شدن ارتباطات باشند امکان برنامهریزی، سرمایهگذاری و توسعه کسبوکارها از بین میرود. او یکی از تلخترین پرسشهایی که این روزها بارها میشنود را این جمله دانست: «اینترنت تا کی وصل میماند؟»؛ پرسشی که به اعتقاد وزیر ارتباطات نشان میدهد هنوز اعتماد کافی نسبت به پایداری زیرساختهای ارتباطی در کشور شکل نگرفته است.
استارلینک؛ نتیجه سیاست محدودسازی؟
هاشمی در بخشی از نشست، آماری قابلتوجه ارائه کرد. او گفت در مقطعی از زمان محدودیتهای اینترنتی، حجم ترافیک استارلینک تقریباً با کل ترافیک اینترنت کشور برابری میکرد؛ موضوعی که از نظر او یک هشدار جدی برای نظام حکمرانی فضای مجازی محسوب میشود. وزیر ارتباطات تأکید کرد، فناوریهای جایگزین زمانی رشد میکنند که یک نیاز واقعی در جامعه وجود داشته باشد اما پاسخ مناسبی برای آن ارائه نشود. او استارلینک را نمونهای از همین روند دانست و هشدار داد که محدودسازی گسترده در نهایت میتواند کاربران را به سمت ابزارهای غیررسمی و خارج از کنترل سوق دهد.
مخالفت صریح با وایتلیست
از دیگر محورهای خبرساز نشست، موضعگیری صریح وزیر ارتباطات علیه طرح موسوم به «وایتلیست اینترنت» بود؛ طرحی که براساس آن کاربران تنها به فهرستی محدود از سایتهای تأییدشده دسترسی خواهند داشت. هاشمی این ایده را غیرعملی دانست و گفت حتی در یک سازمان کوچک نیز مدیریت سطح دسترسی کاربران بسیار پیچیده است چه برسد به جامعهای ۹۰ میلیونی. او هشدار داد، اجرای چنین مدلی نهتنها از نظر فنی دشوار است بلکه میتواند خلاقیت، نوآوری و شکلگیری کسبوکارهای جدید را نیز متوقف کند. وزیر ارتباطات حتی در توصیف یکی از مدافعان این ایده گفت که: «به او گفتم، ماستت را بخور».
فیلترشکن؛ از ضدارزش تا ارزش
شاید مهمترین نقد وزیر ارتباطات به سیاستهای محدودسازی اینترنت در بخشی مطرح شد که درباره فیلترشکنها سخن گفت. هاشمی معتقد است، سیاستهای چند سال اخیر موجب شده، استفاده از ابزارهای دور زدن فیلترینگ از یک رفتار حاشیهای و حتی ضدارزش به رفتاری عادی و فراگیر تبدیل شود. او گفت اگر در سالهای گذشته استفاده از VPN امری محدود بود، امروز به بخشی از زندگی روزمره میلیونها کاربر تبدیل شده است. وزیر ارتباطات این تحول را نشانهای از ناکارآمدی برخی سیاستهای حکمرانی در فضای مجازی دانست و تأکید کرد باید از تجربههای گذشته درس گرفت.
اصل بر دسترسی است
در بخش دیگری از نشست، هاشمی صریحترین موضع خود را درباره دسترسی به اینترنت بیان کرد. او گفت اصل، دسترسی مردم به اینترنت است و محدودیت باید استثنا باشد، نه قاعده. وزیر ارتباطات تأکید کرد نباید تصور کرد، جامعه به محدودیتهای ارتباطی عادت کرده است. از نگاه او نیاز مردم به ارتباطات پایدار و دسترسی آزاد به اطلاعات واقعیتی است که نمیتوان آن را نادیده گرفت. او همچنین از تدوین سازوکاری خبر داد که براساس آن هرگونه محدودیت احتمالی در آینده باید دارای متولی مشخص، زمانبندی روشن و اطلاعرسانی شفاف باشد.
مهاجرت نخبگان و اقتصاد دیجیتال
هاشمی در بخش دیگری از سخنان خود محدودیتهای اینترنتی را با مسئله مهاجرت نخبگان مرتبط دانست. او هشدار داد که بخش عمده فعالان اقتصاد دیجیتال را نیروهای جوان و متخصص تشکیل میدهند و اگر امکان فعالیت و رشد برای آنان فراهم نباشد، مهاجرت این سرمایه انسانی به یک مسئله امنیتی تبدیل خواهد شد. به گفته وزیر ارتباطات، توسعه اقتصاد دیجیتال بدون دسترسی پایدار به اینترنت ممکن نیست و کشور نمیتواند همزمان بهدنبال رشد فناوریهای نوین باشد اما زیرساخت ارتباطی آن با بیثباتی مواجه باشد.
توسعه فیبر نوری و نسل پنجم
در کنار مباحث مربوط به محدودیتها، وزیر ارتباطات از برنامههای توسعهای دولت نیز سخن گفت. او توسعه فیبر نوری و شبکه نسل پنجم تلفن همراه را از مهمترین اولویتهای وزارتخانه اعلام کرد. هاشمی گفت، میزان اتصال کاربران به شبکه فیبر نوری طی یک سال گذشته، چهار برابر شده و پوشش این شبکه از مرز ۱۰ میلیون مشترک عبور کرده است. او تأکید کرد، معیار موفقیت پروژه فیبر نوری صرفاً ایجاد پوشش نیست بلکه اتصال واقعی کاربران به این زیرساخت است.
حکمرانی فضای مجازی نیازمند بازنگری است
شاید مهمترین پیام سیاسی و مدیریتی نشست دیروز در بخش پایانی سخنان وزیر ارتباطات مطرح شد؛ جایی که او از ضرورت «دگردیسی» در حکمرانی فضای مجازی سخن گفت. هاشمی معتقد است نه مردم، نه حاکمیت و نه بخش خصوصی از وضعیت فعلی رضایت ندارند و به همین دلیل ادامه مسیر با سازوکارهای موجود پاسخگوی نیازهای کشور نخواهد بود. او بر لزوم مشارکت فعال بخش خصوصی، نخبگان و فعالان اقتصاد دیجیتال در فرآیند تصمیمگیری تأکید کرد و هشدار داد، اتخاذ تصمیمهای پشت درهای بسته، میتواند به تضعیف کسبوکارها و مهاجرت سرمایه انسانی منجر شود. نخستین نشست خبری ستار هاشمی درحالی برگزار شد که بخش قابلتوجهی از سخنان او به نقد تجربههای گذشته و ضرورت بازنگری در برخی سیاستهای ارتباطی اختصاص داشت. از اینترنت پرو و اینترنت طبقاتی گرفته تا فیلترینگ، استارلینک، وایتلیست و خسارتهای اقتصادی ناشی از قطع اینترنت، وزیر ارتباطات کوشید تصویری متفاوت از نگاه دولت به حوزه ارتباطات ارائه دهد؛ نگاهی که در آن «دسترسی» اصل است و محدودیت باید استثنا باقی بماند. اینکه این مواضع در سطح سیاستگذاری کلان تا چه اندازه به تغییرات عملی منجر خواهد شد، پرسشی است که پاسخ آن در ماههای آینده مشخص میشود.
