توسط : چرا پکن به بیانیه G20 نه گفت؟
گروه بینالملل: همزمان با برگزاری اجلاس سازمان همکاری شانگهای در قرقیزستان، نشست وزیران دارایی کشورهای عضو گروه ۲۰ در ایالت کارولینای شمالی آمریکا برگزار شد؛ نشستی که اگرچه قرار بود عمدتاً بر مسائل اقتصادی متمرکز باشد اما اختلاف بر سر تنگه هرمز بار دیگر شکافهای ژئوپلیتیکی میان قدرتهای بزرگ را آشکار کرد. به گزارش العربیه، کشورهای گروه ۲۰ بر ضرورت کشتیرانی «ایمن» و «آزاد» در تنگه هرمز تأکید کردند اما چین حاضر نشد به این موضع بپیوندد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، با اعلام این موضوع گفت، پکن از همراهی با بیانیه وزرای دارایی گروه ۲۰ خودداری کرده است. براساس گزارشها، چین با اجماع اعضای این گروه برای گنجاندن موضعی درباره آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز همراه نشد و عملاً مانع شکلگیری توافق کامل در این زمینه شد.
مخالفت پکن را نمیتوان صرفاً اختلافی درباره وضعیت تنگه هرمز دانست. یکی از مهمترین دلایل چین، نگرانی از ایجاد یک سابقه حقوقی و سیاسی است که ممکن است بعدها علیه خود این کشور مورد استفاده قرار گیرد. چین در دریای چین جنوبی، ادعاهای گستردهای دارد و درباره وضعیت تنگه تایوان نیز بر حاکمیت خود تأکید میکند. از نگاه پکن، پذیرش یک تعهد بینالمللی گسترده درباره تضمین آزادی کشتیرانی در یک آبراه راهبردی میتواند در آینده دست کشورهای غربی را برای توجیه عملیات موسوم به «آزادی کشتیرانی» در نزدیکی مناطق مورد مناقشه چین بازتر کند.
در کنار این نگرانی حقوقی، روابط چین و ایران نیز در محاسبات پکن اهمیت ویژهای دارد. ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در مجاورت تنگه هرمز، بازیگری کلیدی در امنیت انرژی خاورمیانه است و چین بهعنوان یکی از بزرگترین واردکنندگان انرژی جهان، نمیخواهد روابط اقتصادی و سیاسی خود با تهران را قربانی چارچوبی کند که از سوی واشنگتن هدایت میشود. از این منظر همراهی با بیانیهای که ممکن است به منزله فشار سیاسی یا امنیتی بر ایران تعبیر شود برای پکن هزینهبر خواهد بود.
چین همچنین همواره بر محدود ماندن دستورکار گروه ۲۰ به مسائل اقتصادی، ثبات مالی و توسعه تأکید داشته است. از دیدگاه پکن، وارد کردن موضوعاتی مانند امنیت دریایی خلیج فارس به این چارچوب میتواند، گروه ۲۰ را بیش از پیش سیاسی کند و آن را به عرصهای برای پیشبرد دستورکارهای امنیتی غرب تبدیل کند. چین ترجیح میدهد چنین موضوعاتی در چارچوب سازمان ملل یا از مسیر مذاکرات مستقیم میان کشورهای درگیر دنبال شود.
این موضع چین در شرایطی اتخاذ شد که شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، روز سهشنبه در حاشیه اجلاس شانگهای دیداری کوتاه و ایستاده با مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران داشت؛ دیداری که هرچند کوتاه بود، بار دیگر توجهها را به جایگاه ایران در سیاست منطقهای پکن جلب کرد.
در همین حال، بسنت مواضع تندی علیه تهران اتخاذ کرد و گفت، آمریکا به کشورها پیام روشنی داده است: «یا با ما هستید، یا علیه ما». او همچنین از احتمال اعلام تحریمهای جدید علیه بانکهای ایرانی در هفته جاری و هفته آینده خبر داد و مدعی شد، دلیل به نتیجه نرسیدن تفاهمنامه میان تهران و واشنگتن، آماده نبودن ایران برای توافق بوده است.
وزیر خزانهداری آمریکا در ادامه، تنگه هرمز را «گلوگاه» بسیاری از کشورهای جهان توصیف کرد اما گفت این تنگه برای آمریکا چنین نقشی ندارد. بسنت مدعی شد، ظرف دو سال آینده وابستگی جهان به هرمز کاهش خواهد یافت و انتقال نفت از طریق خطوط لوله زمینی افزایش پیدا میکند؛ ادعایی که در صورت تحقق میتواند، معادلات انرژی منطقه را تغییر دهد.
با این حال، مخالفت چین در گروه ۲۰ نشان میدهد که حتی در شرایط افزایش فشار آمریکا بر ایران، واشنگتن برای شکل دادن به یک اجماع جهانی درباره امنیت هرمز با موانعی جدی روبهروست؛ موانعی که ریشه در رقابت گستردهتر آمریکا و چین و نگرانی پکن از آینده نظم امنیتی در آبراههای راهبردی جهان دارد.
