توسط : روایتی از زندگی و نقشآفرینی آیتالله سیدمهدی امامجمارانی در سالهای مبارزه و پس از انقلاب
گروه سیاسی: نامش با محله جماران و سالهای سرنوشتساز انقلاب گره خورده است. روحانیای برخاسته از خاندانی ریشهدار که از حجرههای درس قم تا متن تحولات سیاسی ایران حضوری فعال و اثرگذار داشت. آیتالله سیدمهدی امامجمارانی از چهرههای برجسته روحانیت معاصر و از یاران نزدیک امام خمینی(ره) بود که پس از عمری فعالیت علمی، دینی و سیاسی، ششم اسفندماه چشم از جهان فروبست و روز گذشته با حضور گسترده مردم و شخصیتهای سیاسی و حوزوی تشییع و به خاک سپرده شد. زندگی او آمیزهای از سنت خانوادگی روحانیت، تعهد اجتماعی، همراهی با نهضت اسلامی و خدمت در مسئولیتهای مهم پس از انقلاب بود.
سیدمهدی در سال ۱۳۱۴ در محله جماران تهران و در خانوادهای ریشهدار در روحانیت به دنیا آمد. خاندان امامجمارانی، نسل در نسل در کسوت روحانیت و امامت جماعت در منطقه شمیران شناخته میشدند. پدرش، آیتالله سیدحسن هاشمیعلیا مشهور به امامجمارانی، نزدیک به ۴۰ سال امامت مسجد جامع جماران را برعهده داشت و از علمای مورد وثوق مردم بهشمار میرفت. پیش از او نیز جد این خاندان، آیتالله سیدحسین امامجمارانی، در همان مسیر گام برداشته بود. این پیشینه خانوادگی، سیدمهدی را از کودکی با مفاهیم دین، مسئولیت اجتماعی و خدمت به مردم آشنا کرد.
او در محیطی رشد یافت که مسجد، منبر و رسیدگی به امور مردم بخش جداییناپذیر زندگی روزمره بود. همین فضا هم سبب شد که روحیه مردمداری و سادهزیستی در شخصیتاش نهادینه شود؛ ویژگیای که بعدها در رفتار فردی و مدیریتی او نمایان شد. سیدمهدی پس از گذراندن دوران ابتدایی در جماران در ۱۵ سالگی با اصرار خود و موافقت پدر راهی حوزه علمیه قم شد. ورود او به قم در سال ۱۳۲۹ سرآغاز دورهای تازه از زندگی علمیاش بود. مقدمات دروس حوزوی را نزد استادانی چون سیدمحمد هندی، میرزا محمدباقر اردستانی، محمدتقی ستوده و مصطفی اعتمادی فرا گرفت سپس در سطوح عالی از محضر استادانی همچون آیتالله سلطانی طباطبایی و آیتالله مشکینی بهره برد.
اقامتش در قم همزمان بود با فضای پرتحول سیاسی دهههای ۳۰ و ۴۰. در همین دوران با اندیشههای سیاسی و اجتماعی روحانیت مبارز آشنا شد و بهتدریج در شمار شاگردان و ارادتمندان امام خمینی قرار گرفت. آشنایی نزدیک خانوادهاش با امام نیز در تعمیق این پیوند نقش داشت.
آشنایی با مبارزات سیاسی
ورود سیدمهدی به عرصه سیاست با فضای مبارزاتی آن سالها پیوند داشت. او از نزدیک شاهد فعالیت گروههای مذهبی و مبارز بود و پس از رحلت آیتالله بروجردی و اوجگیری رهبری امام خمینی بیش از پیش به نهضت اسلامی گرایش یافت. تکثیر و توزیع اعلامیهها، برگزاری جلسات روشنگری در شمیران و همکاری با روحانیون مبارز ازجمله فعالیتهای او در دوران پیش از انقلاب بود. در جلسات مبارزاتی که بعدها به شکلگیری جامعه روحانیت مبارز انجامید، او در کنار شخصیتهایی چون شهید مطهری، شهید بهشتی، آیتالله هاشمیرفسنجانی، شهید مفتح، آیتالله حاجشیخ مصطفی ملکی، آیتالله موسویخويینیها، حجتالاسلام ناطقنوری، حجتالاسلام کروبی، شهید شاهآبادی، آیتالله مروارید، شهید محلاتی و… حضور داشت. این نشستها که ابتدا در منازل روحانیون مبارز برگزار میشد بهتدریج به هستههای سازمانیافتهتری تبدیل شد و در تحولات سیاسی آن دوره نقشآفرین شد.
در سال ۱۳۴۸ سیدمهدی با دختر حجتالاسلام سیدجعفر هشترودی ازدواج کرد. مراسم ازدواج او با مشارکت گسترده مردم جماران برگزار شد؛ رویدادی که نشاندهنده محبوبیت خانواده امامجمارانی در میان اهالی منطقه بود. حاصل این ازدواج دو پسر و دو دختر بود. فرزند ارشدش، سیدحسن امامجمارانی، بعدها مسئولیت امامت جماعت و مدیریت موقوفات جماران را برعهده گرفت و راه پدر را ادامه داد.
واگذاری منزل به امام خمینی
یکی از نقاط برجسته زندگی سیدمهدی امامجمارانی، واگذاری منزل شخصیاش به امام خمینی پس از پیروزی انقلاب بود. پس از بازگشت امام به ایران و بستری شدن ایشان در بیمارستان قلب، بحث یافتن محلی مناسب برای اقامت ایشان مطرح شد. امامجمارانی در خاطرهای از آن روز میگفت: «روز سوم بعد از جستوجوی زیاد برای یافتن منزل برای سکونت امام و خانواده ایشان، خسته شدیم، مرحوم حاجاحمد آقا نیز با ما بودند. موقع ظهر بود، گفتیم کمی استراحت کنیم؛ ناهار بخوریم و مجدداً به جستوجویمان ادامه بدهیم تا محلی مناسب پیدا کنیم. موقع ناهار یکی از دوستان آمد و نشست سر سفره و بعد که غذا تمام شد، بحث شد که به کجا برویم و چگونه منزلی پیدا کنیم که متناسب حال امام باشد. جناب آقای موسویخوئینیها هم در جمع ما بودند. پیشنهاد دادند که بهترین جا برای امام همین منزل شماست. بعد هم با این قضیه موافقت شد و امام در این منزل ساکن شدند». با استقرار امام در آن خانه ساده و کوچک، جماران به مرکز تصمیمگیریهای مهم انقلاب تبدیل شد.
مسئولیتهای پس از انقلاب
پس از پیروزی انقلاب، سیدمهدی امامجمارانی در مسئولیتهای گوناگونی ایفای نقش کرد. او به نمایندگی از امام خمینی در شورای مرکزی سازمان اوقاف منصوب شد سپس ریاست سازمان حج و اوقاف و امور خیریه را برعهده گرفت و در این سمت در تدوین قوانین مربوط به وقف، ساماندهی موقوفات و نظارت بر امور حج نقش مؤثری داشت. او همچنین در تأسیس مجمع روحانیون مبارز مشارکت داشت؛ تشکلی که با تأیید امام خمینی و با هدف پیگیری دیدگاههای خط امام شکل گرفت. در سال ۱۳۷۶ و با آغاز ریاست جمهوری سیدمحمد خاتمی، امامجمارانی بهعنوان مشاور امور روحانیون رئیسجمهور منصوب شد. در این جایگاه نیز کوشید میان حوزههای علمیه و دولت پیوندی سازنده برقرار کند و از ظرفیت روحانیت در جهت تقویت انسجام اجتماعی بهره گیرد. بیش از مناصب رسمی، آنچه از سیدمهدی امامجمارانی در یادها مانده، خلقوخوی مردمی و سادهزیستی اوست. نزدیکانش از چهره گشاده، تواضع و پرهیزش از تجمل و عنوانگرایی سخن گفتهاند. او جایگاه روحانیت را در پاسداری از کرامت انسان و همراهی با مردم میدانست و معتقد بود دین باید در خدمت تعالی اخلاق و عدالت اجتماعی باشد. در نگرش دینی با جمود فکری و برداشتهای قشری از دین مرزبندی داشت و همواره بر اخلاق، اعتدال و عقلانیت تأکید میکرد. همین رویکرد سبب شد که در میان طیفهای مختلف سیاسی، شخصیتی مورد احترام تلقی شود.
درگذشت و بازتابها
در ششم اسفند ۱۴۰۴ آیتالله سیدمهدی امامجمارانی پس از سالها خدمت و مجاهدت، دار فانی را وداع گفت. خبر درگذشت او با پیامهای تسلیت گستردهای همراه شد. مجمع روحانیون مبارز در پیامی از شخصیت مردمی، اخلاق نیکو و خدمات گسترده آیتالله سیدمهدی امامجمارانی در مبارزه با رژیم پهلوی، همراهی با امام خمینی و سالها فعالیت در سازمان حج و اوقاف تجلیل کرد و این ضایعه را به مردم، علما و خانواده ایشان تسلیت گفت. شخصیتهایی چون مسعود پزشکیان، آیتالله سیدمحمد موسویخوئینیها، سیدمحمد خاتمی، حسن روحانی، اسحاق جهانگیری، محمدرضا عارف، سیدحسن خمینی، سیدعباس صالحی و شماری از مراجع و علمای حوزه علمیه نیز در پیامهایی جداگانه از خدمات و همراهی دیرین او با نهضت اسلامی یاد کردند. فردا هم مراسم یادبود و ترحیم این روحانی فقید از ساعت ۱۴ تا ۱۶ در حسینیه شماره دو جماران برگزار میشود؛ آیینی برای پاسداشت سالها مجاهدت و همراهی مردی که یاد و خاطرهاش در تاریخ معاصر ایران بهعنوان یکی از یاران صادق امام و خادمان مردم ماندگار خواهد ماند.
