توسط : ناوی پیلای برنده نوبل صلح شد
جایزه صلح نوبل امسال به زنی رسید که بخش مهمی از زندگی خود را در تقابل با تبعیض نژادی، دفاع از قربانیان جنایت‌های بین‌المللی و پیگیری عدالت در دادگاه‌های جهان گذرانده است. ناوانتم «ناوی» پیلای، حقوقدان و قاضی اهل آفریقای جنوبی و کمیسر پیشین عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد به دلیل تلاش‌هایش برای ترویج صلح و حقوق بین‌الملل، برنده این جایزه شد؛ انتخابی که در شرایط تشدید منازعات ژئوپلیتیکی و افزایش فشارها بر نهادهای بین‌المللی، فراتر از تجلیل از یک چهره حقوقی بر اهمیت پاسخگویی و حاکمیت قانون تأکید می‌کند.
کمیته نوبل نروژ هنگام اعلام این خبر تأکید کرد که نظام حقوق بین‌الملل و نهادهای پاسدار حاکمیت قانون با فشارهای فزاینده‌ای روبه‌رو هستند. از نگاه این کمیته حقوقدانانی مانند پیلای در برابر هرج‌ومرج و بی‌اعتنایی به قواعد مشترک جهانی، نقش یک سد دفاعی را ایفا می‌کنند. پیام اصلی این انتخاب روشن است؛ صلح پایدار بدون پاسخگویی در برابر جنایت‌ها و رعایت قانون دست‌یافتنی نخواهد بود.
یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته نوبل نروژ، هنگام معرفی برنده جایزه گفت، پیلای نقشی اساسی در فراهم کردن زمینه پیگرد قضایی جنایات جنگی، جنایات علیه بشریت و نسل‌کشی داشته است. او افزود: «ناوی پیلای چندین دهه است که در خط مقدم توسعه حقوق بین‌الملل قرار داشته است». فریدنس با اشاره به کارنامه طولانی این حقوقدان از حمایت‌های او از نلسون ماندلا و دیگر زندانیان مبارزه با آپارتاید در جزیره روبن تا مشارکتش در پرونده‌های مهم قضایی بین‌المللی سخن گفت. مسیری که از مبارزه با تبعیض نژادی در آفریقای جنوبی آغاز شد، در ادامه به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رسیدگی به جنایت‌های بین‌المللی رسید.
آشنایی با برنده نوبل
پیلای در ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۱ (اول مهر ۱۳۲۰) در شهر دوربان آفریقای جنوبی متولد شد. پدرش راننده اتوبوس بود و او دوران کودکی و جوانی خود را در جامعه‌ای گذراند که نظام آپارتاید، زندگی و حقوق شهروندان را براساس نژاد از یکدیگر جدا می‌کرد.
او در سال ۱۹۶۷ به نخستین زن غیرسفیدپوستی تبدیل شد که در استان ناتال آفریقای جنوبی، دفتر وکالت مستقل خود را تأسیس کرد. این اتفاق در دورانی رخ داد که ساختار تبعیض‌آمیز حاکم، دسترسی بسیاری از شهروندان به فرصت‌های برابر را محدود کرده بود.
پیلای در مقام وکیل، دفاع از مخالفان آپارتاید را برعهده گرفت و بعدها به نخستین زن غیرسفیدپوستی تبدیل شد که به مقام قاضی دادگاه عالی آفریقای جنوبی رسید. تجربه زندگی زیر سلطه تبعیض و مواجهه مستقیم با محدودیت‌های حقوقی، مسیر حرفه‌ای او را شکل داد. برای پیلای قانون صرفاً مجموعه‌ای از مقررات نبود؛ ابزاری برای مقابله با تبعیض، دفاع از کرامت انسانی و وادار کردن صاحبان قدرت به پاسخگویی بود.
آزمون دشوار عدالت بین‌المللی
پس از پایان دوران آپارتاید، فعالیت‌های پیلای به عرصه بین‌المللی گسترش یافت. مجمع عمومی سازمان ملل متحد، او را به‌عنوان قاضی دادگاه بین‌المللی کیفری رواندا انتخاب کرد؛ دادگاهی که مسئولیت رسیدگی به جنایت‌های مرتبط با نسل‌کشی سال ۱۹۹۴ رواندا را برعهده داشت. پیلای ۸ سال در این دادگاه فعالیت کرد و چهار سال از این مدت را در مقام رئیس دادگاه گذراند. حضور در چنین جایگاهی، او را در مرکز یکی از مهم‌ترین تلاش‌های جامعه جهانی برای پاسخگو کردن عاملان جنایت‌های گسترده قرار داد.
اهمیت این تجربه تنها به رسیدگی به پرونده‌های مشخص محدود نبود. دادگاه رواندا در شکل‌گیری رویه‌های قضایی بین‌المللی درباره جنایات علیه بشریت و خشونت جنسی در جریان نسل‌کشی نیز نقش داشت. کارنامه پیلای در این دوره بخشی از همان میراثی است که کمیته نوبل آن را پیوند میان عدالت، حاکمیت قانون و صلح پایدار می‌داند.
پرونده‌ای مناقشه‌برانگیز
یکی دیگر از بخش‌های مهم فعالیت‌های اخیر پیلای به سرزمین‌های اشغالی فلسطین مربوط می‌شود؛ موضوعی که در سال‌های گذشته به یکی از کانون‌های اصلی اختلاف در نهادهای بین‌المللی تبدیل شده است. او از ژوئیه ۲۰۲۱ تا سال ۲۰۲۵ ریاست کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین را برعهده داشت. این کمیسیون را شورای حقوق بشر سازمان ملل در سال ۲۰۲۱ تشکیل داده بود. پیلای در اکتبر ۲۰۲۵ هنگام ارائه یافته‌های کمیسیون به کمیته‌ای از مجمع عمومی سازمان ملل گفت، تحلیل حقوقی این نهاد مسئولیت اسرائیل در قبال نسل‌کشی در غزه را اثبات کرده است. این موضع، بخشی از پرونده حقوقی و سیاسی گسترده‌تری است که درباره اقدامات اسرائیل در غزه و مسئولیت‌های بین‌المللی آن شکل گرفته است. او همچنین در پرونده‌ای در دیوان بین‌المللی دادگستری حضور داشته که در آن میانمار به نسل‌کشی متهم شده است. این پرونده‌ها نشان می‌دهند که فعالیت‌های حقوقی پیلای تا سال‌های اخیر نیز با یکی از دشوارترین پرسش‌های نظام بین‌الملل گره خورده است؛ اینکه چگونه می‌توان در برابر اتهام‌های سنگین جنایت، سازوکارهای حقوقی را به ابزاری مؤثر برای پاسخگویی تبدیل کرد.
شوخی با ترامپ!
پیلای پس از آنکه از انتخاب خود به‌عنوان برنده جایزه صلح نوبل مطلع شد با لحنی شوخ‌طبعانه گفت هنوز کاملاً مطمئن نیستم، خبر واقعی باشد. او افزود: «اما از آنجا که وکیل و قاضی هستم هنوز می‌خواهم از صحت این موضوع مطمئن شوم». او سپس با اشاره‌ای کنایه‌آمیز به دونالد ترامپ گفت: «اگر کمی بیشتر تشویق کنید شاید این جایزه را با ترامپ تقسیم کنم». این شوخی در شرایطی مطرح شد که جایزه صلح نوبل سال گذشته نیز به موضوعی سیاسی تبدیل شده بود. ماریا کورینا ماچادو، رهبر مخالفان دولت ونزوئلا در سال ۲۰۲۵ این جایزه را به دلیل تلاش‌هایش برای ترویج حقوق دموکراتیک دریافت کرد. او بعدها جایزه خود را به ترامپ اهدا کرد؛ اقدامی که به‌عنوان تلاشی برای جلب حمایت رئیس‌جمهور آمریکا از تحولات سیاسی ونزوئلا تعبیر شد. با این حال مؤسسه نوبل نروژ تصریح کرد که جایزه صلح نوبل قابل پس گرفتن، تقسیم یا انتقال به فرد دیگری نیست. شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، نیز دقایقی پیش از اعلام برنده امسال در شبکه ایکس نوشت که کشورش ترامپ را به دلیل نقش ادعایی او در برقراری آتش‌بس میان پاکستان و هند نامزد دریافت جایزه کرده بود. شریف ابراز امیدواری کرد، تلاش‌های رئیس‌جمهور آمریکا برای ترویج صلح مورد تقدیر قرار گیرد. جایزه صلح نوبل که براساس وصیت آلفرد نوبل به افراد یا نهادهای فعال در مسیر صلح اعطا می‌شود امسال برای صدوبیست‌وششمین بار برگزار می‌شود. این جایزه ارزشی معادل ۱۲ میلیون کرون سوئد حدود یک میلیون و ۲۰۰ هزار دلار دارد و قرار است، دهم دسامبر در اسلو اهدا شود.
