توسط : واردکنندگان چگونه میتوانند جدیدترین مدل گوشی آیفون را وارد کنند، اما دارو را نه؟
در روزهایی که آیفون ۱۸ تازه وارد بازار جهانی شده نمونههایی از این گوشی در بازار تهران هم دیده میشود؛ آن هم در شرایطی که واردات رسمی این مدل هنوز آغاز نشده است. رئیس اتحادیه دستگاههای مخابراتی، تلفن همراه و لوازم جانبی تهران گفته، گوشیهای موجود عمدتاً از مسیر مسافری وارد کشور شدهاند. در سوی دیگر بازار، تأمین برخی داروها و مواد اولیه دارویی همچنان با مشکلاتی روبهروست؛ از کمبود نقدینگی شرکتهای دارویی و مطالبات پرداخت نشده بیمهها تا محدودیتهای واردات، حملونقل و افزایش قیمت برخی داروهای خارجی. همین همزمانی یک پرسش قدیمی را دوباره به میان آورده است: چگونه یک گوشی چندصد میلیون تومانی میتواند چند روز پس از عرضه جهانی در بازار تهران دیده شود اما برخی بیماران برای تهیه داروی مورد نیاز خود با مشکل مواجه باشند؟ پاسخ این پرسش را نمیتوان صرفاً در امکان یا عدم امکان واردات جستوجو کرد. آیفون و دارو از یک مسیر وارد اقتصاد ایران نمیشوند.
آیفون ۱۸ در بازار تهران
آیفون ۱۸ پرو و آیفون ۱۸ پرو مکس ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ معرفی شدند و فروش رسمی آنها از ۱۸ سپتامبر آغاز شد. فاصله زیادی میان عرضه جهانی و دیده شدن نخستین نمونهها در بازار تهران وجود نداشت. با این حال، حضور این گوشی در بازار بهمعنای آغاز واردات رسمی نیست. طبق اظهارات رئیس اتحادیه دستگاههای مخابراتی، ثبت سفارش رسمی آیفون ۱۸ هنوز آغاز نشده و گوشیهای موجود عمدتاً از مسیر مسافری وارد کشور شدهاند. در این شیوه مسافر میتواند، تلفن همراه را با خود وارد کشور کند و پس از ورود، آن را مطابق مقررات مربوط به گوشیهای مسافری ثبت کند. بنابراین وجود یک مدل جدید در بازار الزاماً بهمعنای شکلگیری یک شبکه رسمی و گسترده برای واردات تجاری آن نیست. قیمت نیز فاصله این کالا را با یک تلفن همراه معمولی بیشتر کرده است. گزارشهای بازار، قیمت برخی مدلهای آیفون ۱۸ پرو مکس با ظرفیت یک ترابایت را تا حدود ۶۰۰میلیون تومان برآورد کردهاند.
دارو از کجا گرفتار میشود؟
در بازار دارو اما رسیدن کالا به مصرفکننده به همین مسیر محدود نمیشود. واردات دارو و مواد اولیه آن به ثبت سفارش، تأمین مالی، مجوزهای تخصصی، کنترلهای بهداشتی، حملونقل و مراحل مختلف زنجیره تأمین وابسته است. در ماههای اخیر، مسئولان صنعت دارو از مشکلاتی در بخشهای مختلف این زنجیره گفتهاند. محمدرضا ظفرقندی، وزیر بهداشت، اخیراً گفته مشکل اصلی شرکتهای دارویی در مقطع فعلی کمبود تخصیص ارز نیست بلکه تأمین نقدینگی و وصول مطالبات آنها از بیمههاست. به گفته او ارز مورد نیاز بخش دارویی، تخصیص داده شده اما شرکتها همچنان برای تأمین نقدینگی خود با مشکل روبهرو هستند. ظفرقندی همچنین درباره افزایش هزینه حملونقل و فشار هزینههای تولید هشدار داده و بر ضرورت حمایت بیشتر بیمهها از صنعت دارو تأکید کرده است. در نتیجه حتی اختصاص ارز نیز لزوماً بهمعنای پایان مشکل نیست. اگر منابع مالی شرکتها بهموقع تأمین نشود یا مطالبات آنها پرداخت نشود، اختلال میتواند در بخش دیگری از زنجیره ادامه پیدا کند.
مشکل همه داروها نیست
گزارشهای میدانی نیز نشان میدهد، وضعیت دسترسی به همه داروها یکسان نیست. براساس گزارشی که ایلنا منتشر کرده، برخی مراجعهکنندگان مراکز درمانی تأمین اجتماعی گفتهاند که داروهای عمومی معمولاً در دسترس هستند اما تهیه بعضی داروهای تخصصی یا داروهایی که باید برای مدت طولانی مصرف شوند، دشوارتر است. شماری از بیماران نیز از خرید آزاد بخشی از داروهای نسخه خود خبر دادهاند. در همین حال هادی احمدی، مدیر روابط عمومی انجمن داروسازان ایران، گفته قیمت داروهای ایرانی از ابتدای سال حدود ۱۵۰ درصد افزایش یافته و قیمت برخی داروهای خارجی در مواردی بین ۴۰۰ تا ۵۰۰ درصد بالا رفته است. اکبر عبداللهیاصل، سرپرست اداره کل امور دارو و مواد تحتکنترل سازمان غذا و دارو نیز از افزایش قیمت برخی داروها نسبت به ابتدای سال خبر داده است. این ارقام البته بهمعنای کمبود عمومی همه داروها نیست. وزیر بهداشت نیز گفته که نگرانی عمدهای درباره کمبود عمومی دارو وجود ندارد اما برخی بیماران خاص همچنان برای دسترسی به داروی مورد نیاز خود با مشکل مواجهند.
حلقهای بهنام مواد اولیه
پشت قفسه داروخانه، زنجیرهای قرار دارد که بخش زیادی از آن برای مصرفکننده دیده نمیشود. صنعت داروسازی برای تولید بخشی از محصولات خود به مواد اولیه، مواد واسطهای، تجهیزات و قطعات وارداتی وابسته است. در چنین شرایطی مشکل در انتقال پول، حملونقل یا تأمین مواد اولیه میتواند در نهایت خودش را در قیمت یا دسترسی به داروی نهایی نشان دهد. در ماههای اخیر، گزارشهایی درباره توقف یا تأخیر برخی محمولههای مواد اولیه و اقلام پزشکی نیز منتشر شده است. ازجمله یک محموله مربوط به مواد اولیه و اقلام مصرفی دیالیز که پس از مدتی توقف و با پیگیریهای انجامشده، وارد زنجیره تأمین کشور شد. به این ترتیب، مسئله دارو فقط رسیدن یک محموله از نقطهای در خارج از کشور به ایران نیست. پس از ورود کالا نیز مراحل مختلف مالی، اداری، تولیدی و توزیعی باید بدون وقفه ادامه پیدا کند.
دو کالا، دو مسیر
مقایسه آیفون ۱۸ با دارو از یک جهت گمراهکننده است. یک گوشی مسافری را نمیتوان از نظر الزامات واردات و توزیع با یک محموله دارویی مقایسه کرد. آیفون موجود در بازار، طبق اظهارات اتحادیه، عمدتاً از مسیر مسافری وارد شده است؛ اما دارو و مواد اولیه دارویی با مقررات تخصصی و الزامات متفاوتی مواجهند. بنابراین دیدن آیفون ۱۸ در بازار بهخودی خود نشان نمیدهد که واردات یک محموله دارویی نیز باید بتواند با همان سرعت انجام شود. با این حال مسئلهای که برای مصرفکننده باقی میماند، تفاوت میان نتیجه نهایی این دو مسیر است. یک گوشی که هنوز واردات رسمی آن شروع نشده از مسیر مسافری وارد بازار شده و برای برخی مدلها، قیمتهایی تا حدود ۶۰۰ میلیون تومان پیدا کرده است. همزمان بیمارانی هستند که برای تهیه بعضی داروهای تخصصی یا خارجی با کمبود، افزایش قیمت یا محدودیت پوشش بیمهای مواجهند. این تفاوت، پرسش درباره محل ایجاد اختلال در زنجیره دارو را جدیتر میکند؛ اینکه مشکل در کدام مرحله شکل میگیرد: تأمین نقدینگی شرکتها، مطالبات بیمهای، ارز، حملونقل، واردات مواد اولیه یا فرآیندهای داخلی. پاسخ را نمیتوان از روی حضور یک آیفون در ویترین یا نبودن یک دارو در قفسه داروخانه به دست آورد. مسیر تأمین هر دو کالا متفاوت است اما همزمانی آنها در بازار ایران نشان میدهد که دسترسی به کالا فقط به امکان ورود آن به کشور وابسته نیست؛ مسیری که یک کالا از ورود تا رسیدن به مصرفکننده طی میکند، میتواند تعیین کند که در نهایت چه چیزی در دسترس باشد و چه چیزی کمیاب بماند.
