توسط : طی نامهای سرگشاده به رئیسجمهور مطرح شد:
⭕️اعتراض به دخالتهای ساترا
هیأتمدیره انجمن صنفی شرکتهای نمایش ویدئوی آنلاین در نامهای خطاب به رئیسجمهور، نگرانیهای خود را نسبت به فشار صداوسیما و ساترا بر شبکه نمایش خانگی ابراز و با تاکید بر اینکه رقیب، اکنون به داور تبدیل شده است از پزشکیان خواستند تا به داد آنها برسد
آمار سریالها، رئالیتهها و برنامههایی که با فشار و شکایت ساترا یا صداوسیما توقیف شده یا از نمایش بازماندند، دیگر عدد کمی نیست و بسیار قابلتوجه شده است و روزبهروز بر تعداد آنها افزوده میشود. صداوسیما که در رقابت با شبکه خانگی میدان را واگذار کرده و اکثریت مردم برنامههای مختلف آن را نمیبینند این روزها تلاش میکند بهنام تنظیمگری و با اهرمی بهنام ساترا، فشار بیامانی به شبکه نمایش خانگی وارد کند. جالب آنکه ساترا در اقدامی عجیب در حال تصرف اختیارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است. اکنون بهنظر میرسد، صداوسیما میخواهد این آخرین سنگر که مردم به آن توجه دارند را بیاثر کند. اکنون تنها چند روز بعد از توقیف دو برنامه از پلتفرمهای شبکه نمایش خانگی توسط ساترا، نامهای از سوی انجمن صنفی شرکتهای نمایش ویدئوی برخط به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران نوشته و منتشر شد. نامهای که طی آن از رئیس شورایعالی فرهنگی در برابر آنچه وضعیت نابهسامان تنظیمگری خواندهاند، درخواست کمک کردهاند.
چالشی بهنام ساترا
سایه ساترا یا سازمان تنظیم مقررات رسانههای صوت و تصویر فراگیر طی سالهای اخیر با کسب قدرت بیشتر و گسترش حوزه اختیارات، روی بازار و کسبوکار پلتفرمهای نمایش خانگی آنلاین سنگینی میکند. ساترا در آخرین اقدام خود دو برنامه «شفرونی» و «روشن» را که از پلتفرم فیلیمو در حال پخش بودند، توقیف کرد. ساترا بعداً از طرق غیررسمی اعلام کرد که توقیف این برنامهها بهدلیل عدم دریافت مجوز از سوی سازندگان بوده، درحالی که فصل اول شفرونی بهطور کامل پخش شده و فصل دوم آن توقیف شد. ضمن اینکه دستاندرکاران هر دو برنامه اعلام کردند که مجوزهای لازم را برای نمایش از پلتفرمهای آنلاین دریافت کرده بودند. اما این اولین و آخرین باری نیست که ساترا تیغ توقیف و سانسور را به سمت تولیدات پلتفرمهای شبکه نمایش خانگی میکشد. پیش از این، سریالها و برنامههای گوناگونی در پلتفرمهای مختلف از سوی ساترا توقیف شده یا با سانسورهای شدید مواجه گشتهاند. در چنین شریطی، انجمن صنفی شرکتهای نمایش ویدئوی آنلاین متشکل از ۳۵ پلتفرم تولید و پخش آثار نمایشی، تنها راه برونرفت از این بحران را نوشتن نامهای به مسعود پزشکیان، رئیسجمهور و رئیس شورایعالی فرهنگی دانستند.
شاید «شفرونی» و «روشن» بهاندازه دیگر سریالها و برنامههای پرستاره و پرخرج برای مخاطبان و پلتفرمها حائز اهمیت نباشد، اما با توجه به تولیداتی که در دست است و برنامههای آینده، بهنظر میرسد که بهنوعی پیشگیری در قبال ادامه برخوردهای ساترا باشد. حمید نعمتالله در حال ساخت سریال «داش آکل» است، محمدرضا هنرمند «عاشقکش» را با حضور ستارههایی چون رعنا آزادیور، شهاب حسینی و مهدی پاکدل براساس داستان زندگی شهلا جاهد تولید میکند، پارسا پیروزفر سریال «خانم شین» را میسازد، «تبعید» شهرام شاهحسینی با حضور محسن تنابنده در حال ساخت است، برادران محمودی با سریال «یل» میآیند، حسن فتحی نیز سریال «ده پهلوان» را کارگردانی میکند، «تاکسی» که با حضور سروش صحت و علی مصفا ساخته میشود و… اینها تنها بخشی از تولیداتی هستند که در مسیر پخش قرار دارند و برخوردهای توقیفی و سانسورهای ساترا میتواند از هماکنون باعث نگرانی تولیدکنندگان و پخشکنندگان آنها باشد.
نامهای به رئیسجمهور
نامه انجمن صنفی شرکتهای نمایش ویدئویی برخط در شرایطی نوشته شده که چند روز قبل، باردیگر طرح صیانت۲ یا طرح ساترا در مجلس مورد بررسی قرار گرفت و احتمالاً بهزودی قرار است برای تصویب نهایی راهی صحن علنی شود. طرحی که توسط حمید رسایی، موسی غضنفرآبادی و مرتضی آقاتهرانی با استناد به مصوبات شورایعالی انقلاب فرهنگی و قانون برنامه هفتم توسعه نگارش شده و به هیأترئیسه مجلس تحویل دادند.
این در حالی است که اختلاف میان پلتفرمهای نمایش خانگی و نهاد تنظیمگر بار دیگر به موضوعی جدی تبدیل شده است. هیأتمدیره این انجمن در نامه خود خطاب به مسعود پزشکیان، نگرانی از آنچه وضعیت نابهسامان تنظیمگری در این عرصه خواندهاند را مطرح کرده و خواستار ورود رئیسجمهور به این موضوع شدهاند. این نامه به امضای علی سرتیپی، مدیر پلتفرم فیلمنت، محمدجواد شکوریمقدم، مدیر پلتفرم فیلیمو، محمدحسین میرطاووسی، مدیر پلتفرم نماوا، سعید رسولاف، مدیر پلتفرم چارخونه و محمد صراف، اعضای هیأتمدیره انجمن صنفی شرکتهای نمایش ویدئویی برخط رسیده است.
در این نامه، مسئله اصلی نه اصل نظارت، بلکه نحوه اعمال آن عنوان شده است. اعضای هیأتمدیره انجمن معتقدند ادامه وضعیت موجود در فرآیند تنظیمگری و صدور مجوزهای تولید و پخش، فعالیت حرفهای، سرمایهگذاری و اشتغال بخش قابلتوجهی از فعالان این حوزه را با اختلال و بلاتکلیفی مواجه کرده و حتی میتواند بخشی از تولیدکنندگان را به سمت شبکههای ماهوارهای، پلتفرمهای خارجی و تولیدات زیرزمینی سوق دهد. به اعتقاد آنها، بسیاری از درخواستهای مربوط به مجوز تولید و بهخصوص پخش، یا به دلیل نبود ضوابط روشن به نتیجه مشخصی نمیرسد یا فرآیند رسیدگی به آنها آنقدر طولانی و مبهم است که امکان برنامهریزی برای تولید، سرمایهگذاری و انتشار آثار را از صاحبان آنها میگیرد. انجمن در عینحال تأکید کرده که صدور مجوز بهطور طبیعی به نهاد تنظیمگر، اختیار موافقت یا مخالفت براساس ضوابط مصوب را میدهد، اما این اختیار نمیتواند بهمعنای بلاتکلیف گذاشتن درخواستها یا پاسخ ندادن روشن و منطقی در یک بازه زمانی معقول باشد.
فقط مجوز نیست
بخش دیگری از نامه اما نشان میدهد که اختلاف میان پلتفرمها و ساترا فراتر از مسئله صدور مجوز است. انجمن صنفی از آنچه غلبه رویکرد سلبی و قضایی بر رویکرد فرهنگی و تعاملی در مواجهه با هنرمندان و آثار میخواند، انتقاد کرده است. در این نامه به استفاده ساترا از عباراتی مانند «سیاهنمایی»، «خشونت» و «ابتذال» درباره برخی آثار و هنرمندان و همچنین آنچه «هجمههای برنامهریزیشده شبهرسانهای» و ارجاع اختلافات به مراجع قضایی عنوان شده، اشاره شده است. اعضای انجمن معتقدند نهاد تنظیمگر بهجای گفتوگو، اصلاح، تعامل حرفهای و حل مسئله در سازوکارهای فرهنگی، نباید به مسیر شکایت، حذف و تعطیلی تولیدات و پلتفرمها برسد. آنها در همین چارچوب تأکید کردهاند که تنظیمگری عرصه فرهنگ باید در اختیار نهادی پاسخگو و متولی فرهنگ باشد و در نامه خود، حضور صداوسیما بهعنوان رقیب این صنعت در جایگاه تنظیمگر را محل پرسش دانستهاند. با اینحال، نامه انجمن تأکید دارد که خواسته پلتفرمها حذف نظارت نیست. در متن نامه آمده است که مطالبه آنها «نظارتی ضابطهمند، شفاف، پاسخگو، فرهنگی و قابل پیشبینی» است. انجمن صنفی در پایان نامه خود از رئیسجمهور خواسته است دستور برگزاری جلسهای فوری با نمایندگان صنوف را صادر کند تا پنج موضوع بررسی شود؛ تعیین مهلت و زمانبندی روشن و الزامآور برای بررسی درخواستها و پاسخگویی به آنها، ارائه پاسخ مکتوب و مستدل به درخواستها، ایجاد سازوکاری روشن برای اعتراض و تجدیدنظر، فراهم کردن امکان گفتوگو و حل اختلاف پیش از ارجاع پروندهها به مراجع قضایی و در نهایت بررسی آثار اقتصادی، فرهنگی و اشتغالی بلاتکلیف ماندن پروژهها در ساترا.
روایتی ۱۵ ساله
محمد صراف، نایبرئیس انجمن صنفی شرکتهای نمایش ویدئویی برخط نیز در یادداشتی خطاب به پیمان جبلی، رئیس صداوسیما، روایت خود از مسیر شکلگیری این صنعت و مشکلات آن را مطرح کرده است؛ روایتی که نشان میدهد اختلاف میان این دو طرف، دستکم از نگاه فعالان پلتفرمها، سابقهای طولانیتر از ماجرای توقیف «شفرونی» و «روشن» دارد. به روایت صراف، آغاز فعالیت سرویسهای نمایش آنلاین در ایران از همان ابتدا با مشکلات مختلفی همراه بوده است. او از برخوردهای قانونی با راهاندازی سرویس آنلاین پخش فیلم در سال ۱۳۹۴ و سپس ورود صداوسیما به حوزه خدمات آیپیتیوی نوشته و معتقد است قراردادهای سنگین و تعهدات دشوار موجب شد شرکتهایی که در مزایده مجوز آیپیتیوی را دریافت کرده بودند، نتوانند به اهداف خود برسند. پس از آن، به گفته او، شورای صدور مجوز در وزارت ارشاد شکل گرفت و سرویسهای ویاودی برای نخستینبار متولی مشخصی پیدا کردند؛ اما این مجوزها نیز نتوانست تمام اختلافات و مشکلات موجود میان این سرویسها و بخشهای مختلف حاکمیت را حل کند. در ادامه همین مسیر بود که انجمن صنفی شرکتهای ویاودی شکل گرفت؛ اقدامی که صراف آن را تلاشی برای استفاده از ظرفیت قانونی انجمنهای صنفی برای حل مشکلات صنعت توصیف کرده است. در این روایت، صنعت ویاودی دیگر یک کسبوکار کوچک و محدود نبوه است. او از چند دههزار شغل مستقیم و غیرمستقیم سخن گفته و دوران شیوع کرونا را یکی از مقاطع مهم فعالیت این پلتفرمها دانسته است؛ دورهای که به دلیل محدودیتهای اجتماعی، مصرف محتوای آنلاین افزایش پیدا کرد. او در یادداشت خود مجموعهای از اهدافی را که به گفته خودش فعالان این صنعت دنبال کردهاند، برشمرده است؛ از رونق تولید محتوای داخلی و کاهش وابستگی مخاطبان به شبکههای ماهوارهای گرفته تا افزایش ترافیک داخلی، احیای استودیوهای دوبله و ایجاد فرصتهای شغلی برای هنرمندان. با اینحال، صراف معتقد است در برابر این تلاشها، ساترا و صداوسیما رویکرد مناسبی نسبت به این صنعت نداشتهاند.
سوالات مهم
آنچه از نامه انجمن صنفی به رئیسجمهور و یادداشت محمد صراف خطاب به رئیس صداوسیما بهدست میآید، فقط اعتراض به توقیف دو برنامه نیست. مسئلهای که اینبار مطرح شده، به آینده رابطه میان یک صنعت در حال گسترش و نهادی برمیگردد که خود را متولی تنظیم مقررات این حوزه میداند. پلتفرمها امروز دیگر همان سرویسهای کوچکی نیستند که سالهای نخست فعالیت ویاودی در ایران بودند. سرمایههای قابلتوجهی وارد این صنعت شده، تعداد زیادی از تولیدکنندگان، بازیگران، نویسندگان، کارگردانان، عوامل فنی و دیگر فعالان فرهنگی و اقتصادی به آن وابسته شدهاند و بخش قابلتوجهی از مخاطبان نیز تماشای فیلم و سریال را از طریق همین پلتفرمها دنبال میکنند. به همین دلیل، هر تصمیم درباره مجوز، توقف تولید یا جلوگیری از پخش یک اثر، فقط سرنوشت یک برنامه یا سریال را تعیین نمیکند و میتواند بر زنجیرهای از سرمایهگذاری، تولید و اشتغال اثر بگذارد. باید دید آیا رئیسجمهور در روزهای پرمشغلهاش میتواند بهعنوان رئیس دولت و رئیس شورایعالی فرهنگی این چالش را برای پلتفرمها حل کند؟
